ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

 

ՔԵՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1․ Տրված բառերի ձևափոխություններով ու տեղափոխություններով կազմի՛ր ճիշտ նախադասություններ: Ներկայացրո՛ւ կատարված փոփոխությունները.

ա) մրրիկ ոչ մի պոկել դու հողմ ու մենք

բ) շեփոր կռիվ հնչել կանչել որպես

գ) պայթել դու հունդ մենք գոյություն

դ) արդար մարմնավորել դու գաղափար մենք

ե) հյուսել հայերեն մենք անգամ երազ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Եզրույթներ  

Հնչյունափոխություն — բառի (հիմքի) կազմում որևէ հնչյունի կամ հնչյունակապակցության փոփոխությունը, անկումը կամ հավելումը։

Օժանդակ բառ  — քերականական մասնիկ, որ գրվում է բառաձևից առանձին (մի՛ գնա, պիտի գաս, ասում եմ)։

 

2․ Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուններ՝ գոր­ծա­ծե­լով հիմք, մասնիկ, թեքում բա­ռե­րը տարբեր իմաստներով։

3․ «Հայոց լեզու» գր­ված­քում գտի՛ր մարտնչել, նույնիսկ, սակայն, թագավոր, տառապանք, ճամփա, դերձան բա­ռե­րի հո­մա­նիշ­նե­րը և կազ­մի՛ր հո­մա­նի­շային զույ­գեր։

4․ Բա­ռա­կազ­մա­կան վեր­լու­ծու­թյա՛ն են­թար­կիր քերականություն, բառաձև, տարարմատություն բա­ռե­րը և դրանց ար­մատ­նե­րով նոր բա­ռե՛ր կազ­միր։

5. «Հայոց լեզու» գր­ված­քում գտի՛ր ո­ւղ­ղագ­րա­կան ար­ժեք ու­նե­ցող բա­ռեր և ա­վե­լաց­րո՛ւ բա­ռա­տետ­րումդ։ Հիմ­նա­վո­րի՛ր ը­նտ­րու­թյունդ։

 

ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ

6. «Հայոց լեզու» գր­ված­քում գտի՛ր այն մտ­քե­րը, ո­րոնք վե­րա­բե­րում են հայոց լեզվի՝­

ա) գործառույթներին,

բ) հնամենիու­թյա­նը։

7. Լրացրո՛ւ բառաձևերի կազմությունը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Կազմության տեսակ

կազմության եղանակ

օրինակ

արտաքին թեքում

 

 

ներքին թեքում

 

 

արմատափոխություն (տարարմատություն)

 

 

օժանդակ բառի ավելացում

 

 

 

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ. ՀԵՏԱԶՈՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

8. Արտաքին թեքման ժամանակ վերջամասնիկը կարող է դրվել անմիջապես բառի (կամ բառաձևի) վրա (աթոռ–ը, օր–վա, սեղաններ–ից) կամ բառի վերջնահնչյունի փոխարեն (գինի > գինու, ոսկի > ոսկով)։ Քննարկե՛ք, թե այս օրինակներից ո՛ր դեպքում է տեղի ունեցել իսկական արտաքին թեքում (վերջնահնչյունի փոփոխություն), ո՛ր դեպքում է բառի վերջնահնչյունը սղվել, և ո՛ր դեպքում է տեղի ունեցել զուտ մասնիկավորում (մասնիկի ավելացում՝ առանց հիմքի փոփոխության)։ Բերե՛ք այլ օրինակներ «Հայոց լեզու» գրվածքից, արե՛ք եզրահանգումներ։

 

 

ԽՈՍ­ՔԻ ՄԱ­ՍԵՐ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Նշանակել — ինչ–որ բանի նշանը լինել, մի բան ցույց տալ՝ արտահայտել։

Խորհր­դային — Խորհր­դային Մի­ու­թյա­նը վե­րա­բե­րող։

Խոսք — լեզվի բանավոր, գրավոր կամ մտովի կիրառության ընթացքը և արդյունքը։

 

1․ Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուններ՝ գոր­ծա­ծե­լով թվական, կապ, ածական բա­ռե­րը տարբեր իմաստներով։

2․ «Թաթուլ Կրպեյան» գր­ված­քում գտի՛ր վերջացնել, օգնել, պարագլուխ, անընդհատ, ոսոխ, սարսափել, այժմ բա­ռե­րի հո­մա­նիշ­նե­րը և կազ­մի՛ր հո­մա­նի­շային զույ­գեր։

3․ Բա­ռա­կազ­մա­կան վեր­լու­ծու­թյա՛ն են­թար­կիր բառապաշար, նշանակել, նախադասություն բա­ռե­րը և դրանց ար­մատ­նե­րով նոր բա­ռե՛ր կազ­միր։

4. «Թաթուլ Կրպեյան» գր­ված­քում գտի՛ր ո­ւղ­ղագ­րա­կան ար­ժեք ու­նե­ցող բա­ռեր և ա­վե­լաց­րո՛ւ բա­ռա­տետ­րումդ։ Հիմ­նա­վո­րի՛ր ը­նտ­րու­թյունդ։

 

5. Պատ­ճա­ռա­հետ­ևան­քային ի­՞նչ կա­պեր կա­րե­լի է տես­նել «Թաթուլ Կրպեյան» գրված­քում։

 

ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ

6. «Թաթուլ Կրպեյան» գր­ված­քում գտի՛ր այն մտ­քե­րը, ո­րոնք վե­րա­բե­րում են հայ ազատամարտիկի՝­

ա) սկզբունքայնու­թյա­նը,

բ) հայրենապաշտու­թյա­նը։

7․ Ազգային ի­՞նչ ար­ժե­հա­մա­կարգ է ներ­կա­յաց­նում «Թաթուլ Կրպեյան» գրված­քը։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

8. Ա­զատ­վե՛ք բա­ռաշ­փոթ–­խառ­նաշ­փո­թից՝ բառե­րը դա­սա­կար­գե­լով ը­ստ խոսքի մասե­րի․

գուցե, վրա, խաղաղ, կաղնի, չորրորդ, հմտորեն, բայց, ա՜խ, այսպես, մտածել, հարկավ, նորոգված, երկյուղ, ութական, ինքը, մեջ, կարևոր, ո՜ւֆ, այսօր, նաև

 

 

ԳՈՅԱ­ԿԱՆ Ա­ՆՈՒՆ

1․ Ի­՞նչ , ո­՞վ  հար­ցե­րին պա­տաս­խա­նող ե­րե­քա­կան բա՛ռ գրիր ա­ղյու­սակո­ւմ։­

 

Ի՞նչ

ո՞վ  

 

 

 

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Մատյան — (տվյալ դեպքում) ձեռագիր կամ տպագիր գիրք։

Կենցաղ — 1. առօրյա ապրելակերպ, նիստուկաց, առտնին կյանք, 2. հանրության սովորույթների ու բարքերի ամբողջությունը։

Մշակույթ — հանրության արտադրական, կազմակերպական և հոգևոր ձեռքբերումների ամբողջությունը։

Ազն­վա­զար­մու­թյուն — ազնվական ծագում։

Վկա­յա­գիր — որևէ բանի առկայությունը հաստատող փաստաթուղթ։

Հա­րատ­ևել — մշտապես ապրել, անվերջ շարունակվել։

 

2․ Հիմ­նա­վո­րի՛ր դասագրքի ա­ղյու­սակ 1–ո­ւմ բեր­ված յու­րա­քան­չյուր բա­ռի գո­յա­կան լի­նե­լը` որոշե­լով՝ դա ան­ձնա­նի՞շ է, թե՞ ոչ։

3․ Ա­զն­վա­զար­մու­թյուն, վկա­յա­գիր, մա­տյան, կեն­ցաղ բա­ռե­րով կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ։

4․ Աղյուսակ 2–ում լրացրած բառերը համեմատի՛ր ընկերոջդ դուրս գրած բառերի հետ՝ անհրաժեշտության դեպքում կատարելով ուղղումներ։

5. Ե­րազ, մա­տյան, հայ, աշ­խարհ, եր­կիր, ո­գի բա­ռե­րին նոր բա­ղադ­րիչ ա­վե­լաց­նե­լով՝ կազ­մի՛ր բարդ գո­յա­կան­ներ։ ­Կազ­մածդ նոր բա­ռե­րը կի­րա­ռի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րում, բա­ցատ­րի՛ր փո­փո­խու­թյուն­նե­րը:

6. Պատճառահետևանքային ի՞նչ կապեր եք տեսնում «Երգ գրի մասին» գրվածքում։

7. Գրի՛ր աշ­խար­հագ­րու­թյու­նից քեզ ծա­նոթ 10 տե­ղա­նուն, ա­պա դրան­ցով կազ­մի՛ր 1­–ա­կան նա­խա­դա­սու­թյուն:

8․ Գրա­կա­նու­թյան դա­սագր­քիցդ դո՛ւրս գրիր 15 գո­յա­կան՝ նշե­լով տե­սա­կը, և դրանք լրաց­րո՛ւ ա­ղյու­սակ 6–ո­ւմ։

9․ Մեկ­նա­բա­նի՛ր, թե ին­չու են ար­դա­րու­թյուն, խելք, կամք  գո­յա­կան­նե­րը հա­մար­վում վե­րա­ցա­կան հաս­կա­ցու­թյուն նշա­նա­կող: Բե՛ր ե­րեք այլ օ­րի­նակներ:

10․ Մեկ­նա­բա­նի՛ր, թե ին­չու են ամ­բոխ, ժո­ղո­վուրդ, սե­րունդ գո­յա­կան­նե­րը ոչ անձնա­նիշ։ Բե՛ր ե­րեք այլ օ­րի­նակներ:

11․ Նշի՛ր այն օ­րի­նա­չա­փու­թյուն­նե­րը, ո­րոն­ցով դա­սա­կար­գվում են գո­յա­կան­ներն ը­ստ կազ­մու­թյան։

12․  Ա­զն­վա­զար­մու­թյուն, հա­րատ­ևել, վկա­յա­գիր, մա­տյան, կեն­ցաղ, մշա­կույթ  բառե­րով կազ­մի՛ր կա­պակց­ված խոսք, ա­պա վեր­նագ­րի՛ր։

13․ Հա­մե­մա­տի՛ր քո գրած կա­պակց­ված խոս­քը ըն­կե­րոջդ գրա­ծի հետ՝ նշե­լով բովան­դա­կու­թյան նմա­նու­թյուն­նե­րը։ Կա­տա­րի՛ր եզ­րա­հան­գում­ներ։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կարևորի դուրսբերում

14․ «Երգ գրի մա­սին» գր­ված­քից դո՛ւրս բե­ր կար­ևոր մտքերը և հա­մե­մա­տի՛ր ընկե­րոջդ դուրս բե­րա­ծի հետ։ Ա­րա՛ եզ­րա­կա­ցու­թյուն­ներ։

15․ Գր­ված­քից դուրս բե­րածդ մտ­քե­րն  ամ­փո­փի՛ր վեր­լու­ծա­կան շա­րադ­րան­քով՝ ո­ւղ­ղորդ­վե­լով հետ­ևյալ  կետերով.

ա) Ո­րո՞նք է­ին հատ­վա­ծի կար­ևոր մտ­քե­րը։

բ) Ո­՞րն է հե­ղի­նա­կի հիմ­նա­կան ասելիքն ը­ստ տվյալ հատ­վա­ծի։

գ) Ո­՞րն է հատ­վա­ծի հիմ­նա­կան գա­ղա­փա­րը։

դ) Եզ­րա­կա­ցու­թյուն։

 

ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ

16. Ի­նչ­պե՞ս կբա­ցատ­րես հետ­ևյալ նա­խա­դա­սու­թյու­նը․ «Այս ձե­ռագ­րե­րից ա­մեն մեկն ու­նի իր կեն­սագ­րու­թյու­նը, որ շատ նման է իր ժո­ղովր­դի ճա­կա­տագ­րին»։ Հիմ­նա­վոր կար­ծի՛ք ներ­կա­յաց­րու:

17. «Երգ գրի մա­սին» գր­ված­քում գտի՛ր այն մտ­քե­րը, ո­րոնք վե­րա­բե­րում են հայ ժո­ղովր­դի՝­

ա) տո­կու­նու­թյա­նը,

բ) այ­լա­սի­րու­թյա­նը։

18․ Փոր­ձի՛ր գր­ված­քը կար­դալ ա­ռանց գո­յա­կան­նե­րի։

ա. Ի­՞նչ նկա­տե­ցիր։

բ. Որ­քա­նո՞վ կար­ևո­րե­ցիր գո­յա­կա­նի ի­մա­ցու­թյու­նը։

19․ Մշա­կու­թային ի­՞նչ ար­ժե­հա­մա­կարգ է ներ­կա­յաց­նում «Երգ գրի մա­սին» գրված­քը։

20. Գրի պատ­մու­թյու­նը որ­քա­նո՞վ է կապ­վում ժո­ղովր­դի և ազ­գի պատ­մու­թյան հետ։

Ն­ՊԱ­ՏԱ­ԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ­

21. Ի­՞նչ տա­րօ­րի­նակ պատ­մու­թյուն­ներ գի­տեք ա­նուն­նե­րի մա­սին, պատ­մե՛ք, թե ի­նչ­պես են ան­վա­նադր­վել հայտ­նի մե­քե­նա­նե­րի տե­սակ­նե­րը, աշ­խար­հահռ­չակ նա­խագ­ծե­րը, մշա­կու­թային, տն­տե­սա­կան, գոր­ծա­րար, հա­սա­րա­կա­կան կա­ռույց­նե­րը (օ­գտ­վե՛ք հա­մա­ցան­ցից): Պատ­րաս­տե՛ք սա­հի­կա­շա­րեր և ի­րա­զե­կող ե­լո՛ւյթ ու­նե­ցեք դա­սա­րա­նի ա­ռջև:

22. Խմ­բով նա­խա­պատ­րաս­տե՛ք և դա­սա­րա­նի՛ն ներ­կա­յաց­րեք ձե­ռա­գիր մա­տյան­նե­րին վե­րա­բե­րող  սա­հի­կա­շար: Վեր­ջին սա­հի­կում ներ­կա­յաց­րե՛ք սա­հի­կա­շա­րի բա­ռա­պա­շա­րում ներ­կա­յաց­ված գո­յա­կան­նե­րի քա­նա­կն ամբողջի համեմատ։

23․ Պատ­րաս­տե՛ք հա­ղոր­դում արտասահմանյան ձեռագրատներում ու գրադարաններում պահվող հայերեն ձե­ռա­գիր մա­տյան­նե­րի մա­սին։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

24․ Այ­ցե­լե՛ք Մա­տե­նա­դա­րան կամ դրա կայք՝ https://matenadaran.am/ հղումով, և ու­սում­նա­սի­րե՛ք ձե­ռա­գիր մա­տյան­նե­րը, տե­սանյո՛ւթ պատ­րաս­տեք դրանց մա­սին և ցու­ցադ­րե՛ք դա­սա­րա­նում։ Տեսանյութում ան­ձնա­նիշ գո­յա­կան­նե­րի գոր­ծա­ծու­մը պար­տա­դիր է:

25. Անձնանիշ գոյականները անորոշ առման (որոշիչ հոդի բացակայության) դեպքում սովորաբար ստանում են ոչ թե ո՞վ, այլ ի՞նչ հարցը։ Օրինակ. Տանը մարդ (ի՞նչ) չկա։ Իսկ դու բժիշկ (ի՞նչ) կանչե՞լ ես։ Անունս Անահիտ (ի՞նչ) է։ Քննարկե՛ք, մեկնաբանե՛ք այս երևույթը և հիմնավորե՛ք այլ օրինակներով։

 

 

ՀԱ­ՍԱ­ՐԱԿ ԵՎ ՀԱ­ՏՈՒԿ Ա­ՆՈՒՆ­ՆԵՐ

1․ Հետևյալ բա­ռե­րը լրաց­րո՛ւ ա­ղյու­սա­կի հա­մա­պա­տաս­խան սյու­նակ­նե­րում։ Ի՞ն­չը քեզ կհու­շի, թե որ բա­ռն է հա­տուկ անուն․

ա­շա­կերտ, Վաս­պու­րա­կան, եր­կիր, բրուտ, Մեծ Հայք, հո­վազ, Սյու­նիք, Ար­մի­նե, Ա­շոտ,  Մա­սիս,  դաշ­տա­վայր, Մով­սես Խո­րե­նա­ցի,  Ա­րա­գած,  քա­ղաք, հայ, աղ­վես, ո­ւր­բաթ, եր­ևա­կա­յու­թյուն, եր­ջան­կու­թյուն, աշ­տա­րակ, Աշ­տա­րակ­

Հա­սա­րակ ա­նուն­ներ

հա­տուկ ա­նուն­ներ

 

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Տառադարձում — որևէ լեզվի տառերով գրվածը մեկ այլ լեզվի տառերով գրելը՝ առանց թարգմանելու։ 

Հնագիտություն — գիտություն, որը զբաղվում է հին ժամանակների մշակույթի ուսումնասիրությամբ։

Ազգագրություն — ազգերի կենցաղի, բարքերի և ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրություն։

Վավերագիր — մի բանի վկայություն ծառայող գրավոր փաստաթուղթ։

Մականուն — անձին տրված հավելյալ անուն։

Կեղծանուն — իսկական անվանը փոխարինող անուն, որով հանդես է գալիս արվեստագետը, գործիչը և այլն։

Գրական անուն — գրողի, բանաստեղծի կեղծանուն։

Ման­րա­կերտ — ա­ռար­կայի փոք­րա­չափ կրկ­նօ­րի­նակ, նա­խան­մուշ, մա­կետ։

Հ­նա­դա­րան  —  1. հնա­գի­տա­կան ար­ժեք ու­նե­ցող ցու­ցան­մուշ­նե­րի պահ­պան­ման վայր, թան­գա­րան, 2. հին փաս­տաթղ­թե­րի հա­վա­քա­ծու, ար­խիվ:

 

2. Լրաց­րո՛ւ նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րը փակագծերում տր­ված բա­ռե­րով.

ա) Կի­սա­թան­կար­ժեք զար­դա­քա­րե­րից է ..., ո­րն այդ­պես է կոչ­վել հին հու­նա­կան ... քա­ղա­քի ա­նու­նից։

բ) Զվարթ­նո­ցի տա­ճա­րի ... ցու­ցադր­ված է Հա­յաս­տա­նի պատ­մու­թյան թան­գա­րա­նում։

գ) Եր­ևան քա­ղա­քի ա­ռն­վազն 2805 տա­րե­կան լի­նե­լու ... է Ար­գիշ­տի Ա­–ի թո­ղած սե­պա­գիր ար­ձա­նագ­րու­թյու­նը։

(վա­վե­րա­գիր, ման­րա­կերտ, Քաղ­կե­դոն, քաղ­կե­դոն)

3․ Կազ­մի՛ր մե­կա­կան նա­խա­դա­սու­թյուն՝ գոր­ծա­ծե­լով հնա­գի­տու­թյուն, ազ­գա­գրու­թյուն բա­ռե­րը։

4. Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուններ՝ գոր­ծա­ծե­լով հա­տուկ ա­նուն և հա­սա­րակ ա­նուն եզ­րույթ­նե­րը:

5. Ըն­թեր­ցի՛ր «­Հա­յաս­տա­նի պատ­մու­թյան թան­գա­րան» գր­վածքը և հա­մե­մա­տի՛ր որ­ևէ այլ թան­գա­րա­նի հետ՝ ա­ղյու­սա­կում նշե­լով նմա­նու­թյուն­նե­րն ու տար­բե­րու­թյուն­նե­րը։­

Ե­ղի­շե Չա­րեն­ցի տուն–թան­գա­րան

Ն­մա­նու­թյուն

Հա­յաս­տա­նի պատ­մու­թյան թան­գա­րան

 Հիմ­նադր­վել է  1964 թ.

Եր­ևա­նում են

Հիմ­նադր­վել է 1919 թ.

 

ՔՆ­ՆԱՐԿ­ՈՒՄ

6. Թան­գա­րան­նե­րի կարևորությունը ազ­գե­րի, ե­րկր­նե­րի, գա­վառ­նե­րի, բնա­կա­վայ­րե­րի, նշա­նա­վոր ան­ձե­րի հա­մար։

7․ Ա­ղյու­սակ 3­–ի քո լրաց­րած տար­բե­րա­կը հա­մե­մա­տի՛ր ը­նե­րոջդ լրաց­րած տար­բե­րա­կի հետ։    Ա­նհ­րա­ժեշ­տու­թյան դեպ­քում կա­տա­րի՛ր  ո­ւղ­ղում­ներ կամ լրա­ցում­ներ։

8․ Հա­տուկ ա­նուն ստա­ցող ա­ռար­կա­նե­րը ին­չո՞վ են տար­բեր­վում հա­տուկ ան­վան կա­րիք չու­նե­ցող­նե­րից։ Պա­տաս­խանդ հիմ­նա­վո­րի՛ր օ­րի­նակ­նե­րով։

9․ Ին­չո՞ւ են բո­լոր հա­տուկ ա­նուն­նե­րը գո­յա­կան­ներ։

10․ Աշ­խար­հի քար­տե­զի վրա գտի՛ր հա­րադ­րա­վոր տե­ղա­նուն­ներ, ու­շա­դրությո՛ւն դարձ­րու դրանց գրու­թյա­նը։

11․ Բազ­մա­կե­տե­րի փո­խա­րեն տե­ղադ­րի՛ր փակագծերում տրված համապատասխան հա­տուկ ա­նու­նները:

ա) Ա. Մա­կե­դո­նա­ցու ու­սու­ցիչն է ե­ղել հին աշ­խար­հի մեծ մտա­ծող ...:

բ) Գ. Լու­սա­վոր­չի տե­սիլ­քով կա­ռուց­ված  ե­կե­ղե­ցին ... է­։

գ) Հռո­մի կա­թո­ղի­կե ե­կե­ղե­ցու ա­թո­ռը հիմ­նադ­րել է Հի­սու­սի ա­շա­կերտ ...:

դ) Մաշ­տո­ցը ծն­վել է ... գյու­ղում:­

ե) Ե­ղի­շե Սո­ղո­մո­նյա­նի կեղ­ծա­նունն է ...:

զ) «­Գա­յա­նե» բա­լե­տի ե­րաժշ­տու­թյան հե­ղի­նակն է Ա­րամ ...:

­(Պետ­րոս, Չա­րենց, Խա­չատ­րյան, Էջ­մի­ա­ծին, Հա­ցե­կաց, Ա­րիս­տո­տել­)

12․ Ի­՞նչ են մա­կա­նու­նը, կեղ­ծա­նու­նը, գրա­կան ա­նու­նը, ան­ձնան­վան կազ­մում եղած դա­սա­կան թվա­կան­նե­րը։ Ին­չո՞ւ են դրանք  մե­ծա­տա­ռով գր­վում։

13․ Գր­ված­քում գտի՛ր ու­սում­նա­սի­րու­թյուն, թա­գա­վոր, կո­շիկ, ճոխ, ըն­ծա բա­ռե­րի հո­մա­նիշ­նե­րը և կազ­մի՛ր հո­մա­նի­շային զույ­գեր։

14․ Բա­ռա­կազ­մա­կան վեր­լու­ծու­թյա՛ն են­թար­կիր հնագի­տու­թյուն, ազ­գագ­րու­թյուն, հնա­դա­րան, վա­վե­րա­գիր, ման­րա­կերտ, տա­ռա­դար­ձում բա­ռե­րը և դրանց ար­մատ­նե­րով նոր բա­ռե՛ր կազ­միր։

15․ Ա­ղյու­սակ 2­–ի քո լրաց­րած տար­բե­րա­կը հա­մե­մա­տի՛ր դա­սը­նկե­րոջդ լրաց­րած տար­բե­րա­կի հետ՝ կա­տա­րե­լով եզ­րա­հան­գում­ներ։

­16. Հարադրավոր հատուկ անունների գրության կանոնները համեմատի՛ր քո ուսում­նա­սի­րած օ­տար լե­զու­նե­րի հետ, նշի՛ր ընդհանրություններն ու տարբերությունները։

ԱՐ­ԺԵՔ­ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ

17․ Մեկ­նա­բա­նի՛ր «ազ­գային ար­ժեք» ձևա­կեր­պու­մը։

18․ Ան­հա­տա­կան և մշա­կու­թային ի­՞նչ ար­ժե­հա­մա­կար­գեր են ներ­կա­յաց­նում քո ու­սում­նա­սի­րած  թան­գա­րան­նե­րը։

19. Լրացրո՛ւ հասարակ և հատուկ անուները բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Գոյական անվան տեսակ

նշանակություն

գրության ձև

օրինակ

հասարակ

 

 

 

հատուկ

 

 

 

 

Ն­ՊԱ­ՏԱ­ԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ

20. Սա­հի­կա­շա՛ր պատ­րաս­տիր քեզ մատ­չե­լի որ­ևէ թան­գա­րա­նի վե­րա­բե­րյալ՝ նշե­լով դրա բա­ցա­ռիկ ցու­ցան­մուշ­նե­րը և կի­րա­ռե­լով ան­ծա­նոթ  բա­ռե­րի մի մա­սը։

21. Տե­ղե­կու­թյուն­նե՛ր հա­վա­քիր քեզ հե­տաքրք­րող, քեզ հա­մար կար­ևոր 1–2 անձնան­վան, տե­ղան­վան, նշա­նա­վոր ի­րա­դար­ձու­թյան մա­սին և ներ­կա­յաց­րո՛ւ ընկեր­նե­րիդ:

22․ Եր­ևա­կա­յու­թյամբ ո­ւղ­ևոր­վի՛ր տար­բեր ե­րկր­ներ, ո­րոնք ու­սում­նա­սի­րել ես աշ­խար­հագ­րու­թյան ժա­մե­րին, այդ ո­ւղ­ևո­րու­թյան մա­սին գրի՛ր պատ­մու­թյուն՝ օգտա­գոր­ծե­լով հա­րադ­րա­վոր տե­ղա­նուն­ներ և ան­ձնա­նուն­ներ։ 

23․ Բա­ցատ­րի՛ր հարադրավոր տե­ղա­նուն­նե­րի և ան­ձնա­նուն­նե­րի գրու­թյան օրի­նա­չա­փու­թյուն­նե­րը։ ­

24. Գրի՛ր զրույց՝ հա­ղոր­դե­լով հե­տաքր­քիր տե­ղե­կու­թյուն­ներ մի քա­նի նշա­նա­վոր մարդ­կանց մա­սին, օգ­տա­գոր­ծի՛ր հա­րադ­րա­վոր հա­տուկ ա­նուն­ներ և բա­ցատ­րի՛ր դրանց գրու­թյան օ­րի­նա­չա­փու­թյուն­նե­րը։ 

 

­ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

25. Ա­զատ­վե՛ք բա­ռաշ­փոթ–­խառ­նաշ­փո­թից՝ հա­տուկ ա­նուն­նե­րը դա­սա­կար­գե­լով ը­ստ նշ­ված տե­սակ­նե­րի․

Տաթև (գյուղ), Ա­նուշ,  Դի­լի­ջան,  Մի­ա­վոր­ված ազ­գե­րի կազ­մա­կեր­պու­թյուն, ՌԴ Պե­տա­կան դու­մա, Ա­րաքս (գետ), «Ա­նուշ» (պոեմ), «­Բա­րե­կեն­դա­նը», Փառ­քի շքան­շան, Ծաղ­կա­զարդ, Տաթև Ղա­զա­րյան, Ար­ցա­խյան պա­տե­րազմ, Կո­մի­տաս, Խուս­տուփ (լեռ), Մի­կի, Եր­ևա­նի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րան, ՀՀ Կա­ռա­վա­րու­թյուն, «­Դի­լի­ջան» (հան­քային ջուր), Պատ­վո շքան­շան, Ա­մա­նոր, Գա­գիկ, Բո­ղար, Լի­բա­նան, «Տաթև» ՍՊԸ, Բա­րե­կեն­դան, Ա­վան հա­րյու­րա­պետ, Տու­զիկ, Հա­յաս­տա­նի գրող­նե­րի մի­ու­թյուն, Ֆրան­սի­այի Ազ­գային ժո­ղով, Ա­րաքս Դավ­թյան, Ա­վան (թա­ղա­մաս), «Կոմի­տաս» (դաշ­նա­մուր)

Հա­տուկ ա­նուն­նե­րի տե­սակ­ներ

հատուկ ա­նուն­ներ

Անձ­նա­նուն­ներ

 

Կեն­դա­նի­նե­րի ա­նուն­ներ

 

Տե­ղա­նուն­ներ

 

Կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ներ

­­

Պե­տու­թյուն­նե­րի բարձ­րա­գույն մար­մին­նե­րի ա­նուն­ներ

 

Եր­կե­րի, ժո­ղո­վա­ծու­նե­րի, հան­դես­նե­րի, ապ­րանք­նե­րի ա­նուն­ներ

 

Պե­տու­թյան կող­մից տր­վող շքան­շան­նե­րի ա­նուն­ներ

 

Պատ­մա­կան նշա­նա­վոր ան­ցքե­րի, պե­տա­կան տո­նե­րի ա­նուն­ներ

­

26. Ը­նդգ­ծե՛ք հա­մա­նուն բա­ռե­րը և ու­սում­նա­սի­րե­լով դրանց ծա­գու­մը՝ մեկ­նա­բա­նե՛ք, թե ին­չու են դրանք հայտն­վել տար­բեր խմ­բե­րում:

27. Տար­բեր աղ­բյուր­նե­րից դո՛ւրս գրեք ա­ղյու­սա­կում նշ­ված յու­րա­քան­չյուր տե­սա­կին հա­մա­պա­տաս­խան ևս ե­րե­քա­կան հա­տուկ ա­նուն և գրան­ցե՛ք ա­ղյու­սա­կում:

28. Բերե՛ք հա­սա­րակ ա­նուն­նե­րից ա­ռա­ջացած ­հա­տուկ ա­նուն­նե­րի օ­րի­նակներ թե՛ հայերենից, թե՛ այլ լեզուներից։ Արդյո՞ք միշտ պատճառական կապ կա հասարակ անվան և նրանից ծագած հատուկ անվան միջև։ Հիմնավորե՛ք պատասխանը օրինակներով և արե՛ք եզրակացություններ։

29. Բերե՛ք ­հա­տուկ ա­նուն­նե­րից ա­ռա­ջացած հա­սա­րակ ա­նուն­նե­րի օրինակներ թե՛ հայերենից, թե՛ այլ լեզուներից։ Արդյո՞ք միշտ տրամաբանական կապ կա հասարակ անվան և նրանից ծագած հատուկ անվան միջև։ Հիմնավորե՛ք պատասխանը օրինակներով և արե՛ք եզրակացություններ։

30. Բերե՛ք ­հա­տուկ ա­նուն­նե­րից ա­ռա­ջացած այլ ­հա­տուկ ա­նուն­ների օրինակներ թե՛ հայերենից, թե՛ այլ լեզուներից։ Սովորաբար ի՞նչ առնչություն են ունենում այդ համանունները։ Հիմնավորե՛ք պատասխանը օրինակներով և արե՛ք եզրակացություններ։

31. Այ­ցե­լե՛ք  Չա­րեն­ցի ան­վան գրա­կա­նու­թյան և ար­վես­տի (անհնարինության դեպքում՝ մեկ այլ) թան­գա­րան և ու­սում­նա­սի­րե՛ք  ցու­ցաս­րահ­նե­րը։ Յու­րա­քան­չյուր ցու­ցաս­րա­հի մա­սին փոք­րիկ տե­սանյո՛ւթ պատ­րաս­տեք՝ հան­դես գա­լով որ­պես զբոս­ա­վար։ Պատ­րաս­տած տե­սա­նյու­թե­րը ներ­կա­յաց­րե՛ք ձեր դա­սըն­կեր­նե­րին։

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ի­նչ են հատուկ և հա­սա­րակ անուն­նե­րը

 

 

 

 

     որոնք են հա­րադ­րա­վոր հատուկ անունները, դրանց տարատեսակները և գրության կանոնները

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     ճիշտ գրել հա­րադ­րա­վոր հա­տուկ ա­նուն­նե­րը

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել հա­տուկ և հա­սա­րակ անուն­ներ

 

 

 

 

     դա­սա­կար­գել հա­տուկ ա­նուն­նե­րն՝ ը­ստ իմաստի, կազմության և գրության

 

 

 

 

     կի­րա­ռել հատուկ անուննե­ր գրա­վոր խոսքում

 

 

 

 

 

 

ԳՈ­ՅԱ­ԿԱ­ՆԻ ԹԻ­ՎԸ

1. Ընդգծի՛ր եզակի թվով 5 գոյական.

ա) գրաբեր, նոթեր, գիշակեր, աղանդեր, բուլդոզեր, տարբեր, վերջընթեր, եթեր, ընկեր, դարիվեր

բ) կայքեր, պատկեր, լապտեր, առընթեր, կերկեր, հողատեր, թխահեր, աներ, պիոներ, անձնվեր

գ) աներեր, ցենտներ, գիշեր, կրտսեր, թթվասեր, շնասեր, սուսեր, անսեր, հրավեր, բնավեր

2. Ընդգծի՛ր հոգնակի թվով 5 գոյական.

ա) վերվեր, կրիաներ, անտեր, երկնաքեր, հորդաներ, հայասեր, հսկաներ, թվեր, ցեցակեր, վկաներ

բ) խալդեր, տերտեր, ավեր, ներկաներ, թիեր, պատվեր, լվեր, ստվեր, ուլատեր, ջրեր

գ) բանբեր, ալաններ, տանտեր, գաթաներ, թթուներ, տնատեր, հրավեր, ընծաներ, նվեր, ջղեր

 

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Բարքեր — հասարակության մեջ ընդունված սովորույթների և վարքականոնների ամբողջությունը։

Հրվանդան — ջրային տարածքի մեջ սուր անկյունով ձգվող ցամաքամաս։

Ծոռնորդի — թոռան թոռ։

 

3․ Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ բար­քեր, հր­վան­դան, ծոռ­նոր­դի  բա­ռե­րով։

 

ՔՆ­ՆԱՐԿ­ՈՒՄ

4. Ի­՞նչ է նշա­նա­կում «­քաղց­րա­համ ջրի ռազ­մա­վա­րա­կան պա­շար»։

 

5. Մեկնաբանի՛ր հետևյալ նախադասություններում ընդգծված գոյականների բնույթը և հոգնակի թվով գործածության յուրահատկությունը։ Խմբավորի՛ր դրանք։

Տե­սա՞ր՝ ո­նց փա­խան քաջ­նա­զար­նե­րը:

Դեկտեմբերի կեսերից կսկսվեն ձմ­ռան ցր­տե­րը։

Հաս­միկ­ներն այ­սօր դա­սի չեն ե­կել։­

Շիրակի դաշտի հողերը մեծ մասամբ ոռոգելի են։

Փոխ­վում են ժա­մա­նակ­նե­րը, դրանց հետ՝ բար­քե­րը։

­Տիգ­րան Մե­ծի կա­ռու­ցած հինգ Տիգ­րա­նա­կերտ­ներն էլ հայտ­նի քա­ղաք­ներ են ե­ղել։ Դրանցից մեկի անունը թուրքերենով աղավաղվել դարձել է Դիարբեքիր։

Մեր նոր պատ­մու­թյան մեջ էլ, ցա­վոք, հու­դա­ներ շատ են ե­ղել:

Ա­րա­րատ լե­ռը կազմ­ված է Մեծ և Փոքր Մա­սիս­նե­րից։

Ե­րի­տա­սար­դու­թյունս ան­ցել է մոսկ­վա­նե­րում։

 

6. «Ս­ևա­նա լիճ»  գր­ված­քից ա­ռանձ­նաց­րո՛ւ հոգ­նա­կի թվով վե­րա­ցա­կան, ան­թվար­կե­լի, բա­ցա­ռիկ (հա­տուկ) ա­նուն­նե­րը և մեկ­նա­բա­նի՛ր դրանց նր­բի­մաստ­նե­րը։

7․ «Ս­ևա­նա լիճ» գր­ված­քից դո՛ւրս գրիր հա­տուկ անուն­նե­րը։  Ու­շադ­րությո՛ւն դարձ­րու դրանց ո­ւղ­ղագ­րու­թյա­նը։

8. «Ս­ևա­նա լիճ» գր­ված­քից դո՛ւրս գրիր անսովոր, գրավչություն, ցածրացնել, պարտեզ, թխպոտ բառերի հոմանիշները և կազմի՛ր հոմանիշային բառազույգեր։ 

9. «Ս­ևա­նա լիճ» գր­ված­քում գտի՛ր ո­ւղ­ղագ­րա­կան ար­ժեք ու­նե­ցող բա­ռեր և ա­վե­լաց­րո՛ւ բա­ռա­տետ­րումդ։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։

10. Բառակազմորեն վերլուծի՛ր անթվարկելի, բացառիկ, բազմակիություն, տևականություն բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

 

ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ

11․ Ի­՞նչ նշա­նա­կու­թյուն ու­նի Սևա­նա լի­ճը մեր ե­րկ­րի հա­մար։

12. Գե­ղա­մա ծո­վի ան­վա­նու­մը կապ­վա՞ծ է ա­րդյոք Հայկ նա­հա­պե­տի հետ։ Մեկ­նա­բա­նի՛ր պա­տաս­խանդ։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. հա­մե­մա­տում և հա­կադ­րում­

13․ «Ս­ևա­նա լիճ» գր­ված­քում նկա­րագր­ված լի­ճը հա­մե­մա­տի՛ր այժ­մյան Սևա­նի հետ։

14. Լրացրո՛ւ գոյականի թիվը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Գոյականի թիվ

վերջավո–րություն

նշանակություն

օրինակ

եզակի

 

 

 

հոգնակի

 

 

 

 

Ն­ՊԱ­ՏԱ­ԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ

15․ Զե­կուցո՛ւմ պատրաստիր «Ս­ևա­նա լճի կեն­դա­նա­կան աշ­խարհը» խորագրով և ներկայացրո՛ւ դասարանում։

16․ Գրի՛ր նա­մակ բնա­պահ­պան­նե­րին՝ «Ս­ևա­նա լճի բա­րե­լավ­մանն ո­ւղ­ղված առա­ջարկ­ներ» վերնագրով, քննարկի՛ր դասարանցիներիդ հետ, խմբագրի՛ր և ուղարկի՛ր բնապահպանության նախարարություն։  

­ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

17․ Ի­՞նչ փո­փո­խու­թյուն­ներ են կրել Սևա­նա լիճ – մարդ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը վեր­ջին  տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում։

18. Ի­՞նչ գի­տես Սևա­նա լճի փր­կու­թյան ծրագ­րի մա­սին։

 

 

 

ԳՈ­ՅԱ­ԿԱ­ՆԻ ՀՈԳ­ՆԱ­ԿԻ­Ի ԿԱԶ­ՄՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Գաղտնավանկ — հնչող, բայց չգրվող ը–ով վանկ։ 

Գրաբար — հին հայերեն գրական լեզվի պայմանական անվանումը։

Ռամիկ — հասարակ ժողովրդին պատկանող (անձ)։

Աշուղ — ժողովրդական երգասաց–երաժիշտ, գուսան։

Նվագածու — նվագարան՝ երաժշտական գործիք նվագող մարդ։

Կողր — եգիպտացորենի գլուխը՝ հատիկներով։

Ուղղալար — ծայրին ծանրություն կախած լար՝ կողմնային մակերեսի ուղղաձգությունը ստուգելու համար։

Արմատական — միայն արմատից բաղկացած, 2. արմատին հատուկ, 3. կարևորագույն, 4. կտրուկ, վճռական, 5. ծայրահեղական։ 

Հավատ — 1. (տվյալ դեպքում) կրոնական դավանանք, 2. հաստատուն համոզմունք, վստահություն։ 

 

1․ Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ՝ ար­մա­տա­կան, հա­վատ բա­ռե­րը կի­րա­ռե­լով տար­բեր ի­մաստ­նե­րով։

2․ Խմ­բով հա­մե­մա­տե՛ք դասագրքի ա­ղյու­սակ 2–ի ձեր լրաց­րած տար­բե­րակ­նե­րը՝ կա­տա­րե­լով ան­հրա­ժեշտ լրա­ցում­նե­ր։

3. Ը­նդգ­ծի՛ր 3–ա­կան գո­յա­կան, ո­րոնց հոգ­նա­կին կազմ­վում է –եր վեր­ջա­վո­րու­թյամբ.

ա) մա­կա­բույծ, զո­րա­մաս, պատ­ճեն, սրունք, մատ­նա­չափ, կողր

բ) կա­տա­կերգ, խա­ղա­վար, կաթ­սա­յա­տուն, ըն­ծա­յա­գիր, հրա­հանգ, մար­տան­կար

գ) ջա­հա­կիր, կոճղ, յու­ղա­ներկ, կողմ­նա­ցույց, մար­զա­դաշտ, մարդ

4․ Ը­նդգ­ծի՛ր 3–ա­կան գո­յա­կան, ո­րոնց հոգ­նա­կին կազմ­վում է –ներ վեր­ջա­վո­րու­թյամբ.

ա) ջր­մուղ, ո­ւղ­ղա­լար, տի­կին, ջրա­փոս, ծած­կա­փեղկ, ո­րմ­նա­դիր

բ) հայ­տա­գիր, ակ­նա­բույժ, գան­ձարկղ, բարձ­րա­խոս, հր­թիռ, վագր

գ) սկյուռ, ան­վա­դող, բնա­գիր, գոր­ծա­տու, սա­րա­լանջ, ման­կա­վարժ

5․ Կազ­մի՛ր ո­ւղ­ղա­լար, գեղ­ջուկ, կողր բա­ռե­րի հոգ­նա­կին և կի­րա­ռի՛ր նա­խա­դա­սու­թյան մեջ։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կարևորի դուրսբերում և ամփոփում

6. «­Վերք Հա­յաս­տա­նի» վե­պի ա­ռա­ջա­բա­նի հատ­վա­ծից դո՛ւրս բե­ր կար­ևոր մտքե­րը և ամ­փո­փի՛ր վեր­լու­ծա­կան շա­րադ­րան­քով՝ ո­ւղ­ղորդ­վե­լով հետ­ևյալ հար­ցե­րով.

ա) Ո­՞ր ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում է ապ­րել և ստեղ­ծա­գոր­ծել Խա­չա­տուր Ա­բո­վյա­նը։

բ) Ե­՞րբ է գրել «­Վերք Հա­յաս­տա­նի» վե­պը։

գ) Ո­րո՞նք է­ին հատ­վա­ծի կար­ևոր մտ­քե­րը։

դ) Ո­՞րն է հե­ղի­նա­կի հիմ­նա­կան մտա­հո­գու­թյունն՝ ը­ստ տվյալ հատ­վա­ծի։­

ե) Ո­՞րն է հատ­վա­ծի հիմ­նա­կան գա­ղա­փա­րը։

զ) Եզ­րա­կա­ցու­թյուն։

­ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ

7․  Մեկ­նա­բա­նի՛ր «­Հայի գիրք ձեռքն առ­նող, հայե­րեն խո­սող քիչ է մնա­ցել» արտա­հայ­տու­թյու­նը։

8. Խա­չա­տուր Ա­բո­վյա­նի ժա­մա­նակ­նե­րից հե­տո ի­՞նչ փո­փո­խու­թյուն­ներ են տե­ղի ու­նե­ցել մեր ազ­գի կյան­քում, և ի­՞նչն է մնա­ցել ան­փո­փոխ։

9. Հոգ­նա­կի­ի կազ­մու­թյան ի­՞նչ օ­րի­նա­չա­փու­թյուն­ներ և հա­կա­սու­թյուն­ներ կա­րող եք գտ­նել հետ­ևյալ բա­ռա­զույ­գե­րը հա­մե­մա­տե­լիս։ Գ­տե՛ք դ­րանց պատ­ճա­ռա­բա­նու­թյու­նը․ 

­դույլ – դույ­լեր                             ­լեռ – լեռ­ներ 

­բուժ­քույր – ­բուժ­քույ­րեր           ­սե­ղան – սե­ղան­ներ ­

աստղ – ա­ստ­ղեր                        տ­նակ – տնակ­ներ

 

10. Ե­զա­կի թվով բա­ռը հոգ­նա­կի դարձ­նե­լիս ա­վե­լաց­նում ե­նք հոգ­նա­կերտ մաս­նիկ՝ սար – սա­րեր, սա­րից – սա­րե­րից։ Ի­՞նչն է փոխ­վում, և ի­՞նչն է կա­յուն մնում բա­ռի մեջ։

11. Ե­զա­կի թի­վը նշա­նա­կում է մեկ ա­ռար­կա, հոգ­նա­կին՝ մե­կից ա­վե­լի։ 1–ը ո­րո­շա­կի քա­նակ է, մինչ­դեռ «­մե­կից ա­վե­լին» ա­նո­րոշ քա­նակ է։ Մեկ­նա­բա­նե՛ք դա մա­թե­մա­տի­կո­րեն։

12․ Նշի՛ր այն օ­րի­նա­չա­փու­թյուն­ը, ո­րով դա­սա­կար­գվում են լեզվի մասին գիտության բաժինները՝ հնչյունաբանություն, բառագիտություն և այլն։  

13. Լրացրո՛ւ գոյականի հոգնակիի կազմությունը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Գոյականի կառուցվածքային խմբեր

վերջավո–րություն

շեղումների և բացառությունների դեպքեր

միավանկ

 

 

բազմավանկ

 

 

 

Ն­ՊԱ­ՏԱ­ԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ

14.Սա­հի­կա­շա՛ր պատ­րաս­տիր վեր­ջերս կար­դա­ցած գր­քիդ մա­սին՝ մեկ­նա­բա­նե­լով ը­նտ­րու­թյունդ։­

15.․ Խա­չա­տուր Ա­բո­վյա­նի մա­սին սա­հի­կա­շա­րով հե­տաքրք­րա­շարժ տե­ղե­կու­թյուն­նե՛ր ներ­կա­յաց­րու՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով ե­զա­կի և հոգ­նա­կի գո­յա­կան­ներ։

16․ Գրի՛ր «Իմ ըն­կեր­նե­րը» վեր­նագ­րով շա­րադ­րու­թյուն, ա­պա ե­զա­կի թվով գո­յա­կան­նե­րը դարձ­րո՛ւ հոգ­նա­կի և վե­րա­շա­րադ­րի՛ր գրածդ։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ. հետազոտական աշխատանք

17. Փոր­ձի՛ր բա­ցատ­րել հոգնակիի կազմության կանոնի բա­ցա­ռու­թյան 1–ին և 2–րդ դեպ­քե­րը, դրանց պատ­ճառ­նե­րը։

18. Փոր­ձի՛ր պար­զա­բա­նել հոգնակիի կազմության կանոնի բա­ցա­ռու­թյան 3–րդ դեպ­քի հետ­ևյալ պն­դու­մը. «­Բա­ղադ­րյալ բա­ռի վերջ­նա­բա­ղադ­րի­չը իր նա­խորդ բաղադ­րի­չի լրա­ցյալն է, և բա­ռը նշա­նա­կում է այդ լրա­ցյա­լի տա­րա­տե­սա­կը»։ Բե՛ր օ­րի­նակ­ներ՝ այս դեպ­քը հա­մե­մա­տե­լով ու հա­կադ­րե­լով այլ դեպ­քե­րի։ Վեր­ջում ի­նքդ քեզ ստու­գի՛ր՝ օ­գտ­վե­լով Յու. Ավետիսյանի և Հ. Զաքարյանի «Ձևաբանություն» (Ե., 2015, էջ 22–27) ձեռնարկից։

19. Պետք է նկատի ունենալ, որ ակ­ներ, բեռ­ներ, գառներ, դռներ, եզներ, թոռներ, լեռներ, ծնկներ, ծոռներ, հարսներ, ձկներ, մատներ, մկներ, նռներ բառերի եզակիի ձևերը հնում վերջացել են –ն հնչյունով (ակն, բեռն, գառն ևն), որը ձուլվել է –եր հոգնակերտին (ն+եր=ներ)՝ առաջ բերելով այս շեղումն ընդհանուր կանոնից։ Հետո ն–ն եզակիում մաշվել է, բայց մնացել է հոգնակիում, ինչպես նաև մի շարք բաղադրյալ բառերում (բեռնատար, ձկնորս, մատնոց, թոռնիկ, նռնենի ևն)։

Այլ է ռուսներ ձևի ծագումը. հնում եզակին ունեցել է ուռուս երկվանկ ձևը, որը ստացել է –ներ հոգնակերտ։ Հետո ու սկզբնահնչյունը մաշվել է, բայց հոգնակերտը չի փոխվել։

Քննարկե՛ք և մեկնաբանե՛ք այս երևույթները։

 

 

 

ՀԱ­ՎԱ­ՔԱ­ԿԱՆ, Ա­ՆԵ­ԶԱ­ԿԱՆ ԵՎ ՀՈԳ­ՆԱ­ԿԵՐՊ ԳՈՅԱ­ԿԱՆ­ՆԵՐ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Փայփայել — հոգատարությամբ ու մեծ սիրով վերաբերվել, խնամել ու պահպանել։ 

Սպեղանի — 1. վերքը բուժելու մածուցիկ դեղամիջոց, 2. վերքի վրա դրվող կպչուն թաղանթ։ 

Ազատանի — (պատմ.) 1. ազատների դասակարգը, 2. ազնվականներ։ 

Ծառաստան  — 1. ծառերի խումբ, 2. պտղատու այգի՝ պարտեզ, 3. ծառապատ վայր (անտառ, պուրակ ևն)։ 

Այգեստան — 1. այգիների ամբողջություն, 2. այգիներով հարուստ վայր։ 

 

1․ Նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րը լրաց­րո՛ւ փա­կագ­ծե­րում տր­ված բա­ռե­րով։­

ա) Իս­կա­կան հայը պետք է աչ­քի լու­սի պես ................... հայոց լե­զուն, հայ գիրն ու գրա­կա­նու­թյու­նը, հայոց մշա­կույ­թը։

բ) Գյու­ղից ներքև ............................. է, որ­տեղ մենք էլ ու­նենք ծի­րա­նի և դեղ­ձի այգի­ներ։

գ) Իմ սե­ղա­նի գր­քե­րից է «...................»–ն, ո­րում տեղ են գտել հայ­կա­կան ժո­ղովր­դա­կան բա­նա­հյու­սու­թյան հա­զա­րա­վոր նմուշ­ներ։

դ) Միջ­նա­դա­րյան Հա­յաս­տա­նում իշ­խան­նե­րից և հոգ­ևո­րա­կան­նե­րից բա­ցի կար ևս մի խավ՝ .........................., ո­րը հան­րու­թյան աս­տի­ճա­նա­կար­գում մի­ջին դիրք էր գրա­վում։­

ե) Դե­ղատ­նից ......................... գնե­ցի, մկ­րա­տով եր­կու շեր­տիկ կտ­րե­ցի և փակց­րի ծն­կիս վրայի քերծ­վածք­նե­րին։

(ա­ռա­ծա­նի, այ­գես­տան, սպե­ղա­նի, փայ­փայել, ա­զա­տա­նի)

­ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կապերի ստեղծում

Ե­թե «­Վիկ­տոր Համ­բար­ձու­մյա­նը մայ­րե­նի լեզ­վի մա­սին» գր­ված­քը ըն­թերց­ման ժա­մա­նակ փոր­ձես մայ­րե­նի լեզ­վի նկա­րագ­րու­թյա­նը զու­գա­հեռ հի­շել նմա­նա­տիպ այլ նկա­րագ­րու­թյուն­ներ, նրանց միջև տես­նել ը­նդ­հան­րու­թյուն­ներ, ա­պա քո մեջ աստի­ճա­նա­բար կձ­ևա­վոր­վեն ա­րժ­ևո­րե­լու, գնա­հա­տե­լու  կա­րո­ղու­թյուն­ներ:

2. Կր­կի՛ն կար­դա «­Վիկ­տոր Համ­բար­ձու­մյա­նը մայ­րե­նի լեզ­վի մա­սին» գր­ված­քը և վեր­հի­շի՛ր մայ­րե­նի  լեզ­վի մա­սին տար­բեր հե­ղի­նակ­նե­րի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­ներ։ Փոր­ձի՛ր  գտ­նել նմա­նու­թյուն­ներ։

 

3. Փա­կագ­ծե­րում տր­ված­նե­րից ը­նտ­րի՛ր և հա­մա­պա­տաս­խան նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րում տե­ղադ­րի՛ր հոգ­նա­կերպ տե­ղա­նուն­նե­րը՝ խորհր­դակ­ցե­լով աշ­խար­հագ­րու­թյան ու­սուց­չի հետ կամ օ­գտ­վե­լով այլ աղ­բյուր­նե­րից:­

ա) ……., որ թարգ­մա­նա­բար նշա­նա­կում է բարձր լեռ, Եվ­րո­պայի ա­մե­նա­բարձր լեռ­նաշղ­թան է:

բ) ……. է աշ­խար­հի ա­մե­նա­բարձր լեռ­նա­գա­գա­թը` Է­վե­րես­տը:

գ) ….. լեռ­նային հա­մա­կարգ է Կենտ­րո­նա­կան Եվ­րո­պա­յում՝ Ալ­պե­րից ար­ևելք:­

դ) …… խորհր­դա­րա­նա­կան մի­ա­պե­տու­թյուն է, ո­րի մայ­րա­քա­ղա­քը Ա­մս­տեր­դամն է:

ե) …….. աշ­խար­հի ա­մե­նաեր­կար լեռ­նաշղ­թան է, ո­րի վե­րին գո­տում իշ­խում են մշտն­ջե­նա­կան ձյունն ու սառ­ցա­դաշ­տե­րը:­

զ)  …….. լեռ­նաշղ­թա է, որ ձգ­վում է Ի­տա­լի­այի հյու­սի­սից հա­րավ շուրջ 1000 կմ:

(Նի­դեր­լանդ­ներ,  Ան­դեր, Ա­պե­նին­ներ, Ալ­պեր, Կար­պատ­ներ, Հի­մա­լայ­ներ)

 

4. Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ՝ օգտագործելով հավաքական, անեզական, հոգնակերպ եզրույթները։

 

5. Կազ­մի՛ր այն­պի­սի նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ, ո­րոն­ցում հոգ­նա­կի գո­յա­կա­նը՝­

ա) որ­ևէ եր­ևույ­թի տևա­կա­նու­թյուն նշա­նա­կի,

բ) որ­ևէ բա­նի մեծ քա­նակ ցույց տա,

գ) նյու­թի տար­բեր տե­սակ­ներ նշա­նա­կի։

6. «­Վիկ­տոր Համ­բար­ձու­մյա­նը.....» գր­ված­քում գտի՛ր ­գուր­գու­րել, պաշ­տել, ան­հա­տա­կան, բա­րե­լա­վել, սր­տա­մոտ, ան­խզե­լի­ո­րեն, ճո­խաց­նել բա­ռե­րի հո­մա­նիշ­նե­րը։

7․  Տե­ղեր, Ֆի­լի­պին­ներ, Սեյ­շել­ներ, Ար­տեր, Մալ­դիվ­ներ, Հի­մա­լայ­ներ, Բա­համ­ներ հոգ­նա­կերպ գո­յա­կան­նե­րի մա­սին  աշ­խար­հագ­րա­կան հա­մա­ռոտ տե­ղե­կու­թյուն­նե՛ր հա­վա­քիր  և սա­հի­կա­շա­րով ներ­կա­յաց­րո՛ւ ըն­կեր­նե­րիդ։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համադրում և ընդհանրացում

8․ «­Վիկ­տոր Համ­բար­ձու­մյա­նը մայ­րե­նի լեզ­վի մա­սին» գր­ված­քի և մայ­րե­նի  լեզ­վի մա­սին այլ հե­ղի­նակ­նե­րի վեր­հի­շածդ բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի խո­հե­րը, բնու­թագ­րում­նե­րը հա­մադ­րե­լով՝ դո՛ւրս բեր ընդ­հան­րա­կան մտքեր։­

ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ

9. «­Վիկ­տոր Համ­բար­ձու­մյա­նը․․․․» գր­ված­քը փո­խադ­րի՛ր քո հաս­կա­ցած ձևով և քո ո­ճով՝ ա­վե­լի ըն­դար­ձա­կե­լով։ Ա­վար­տե­լուց հե­տո ը­նդ­գծի՛ր գո­յա­կան­նե­րը և մեկ­նա­բա­նի՛ր դրանք՝ ը­ստ ի­մաս­տի և քե­րա­կա­նա­կան ձևի։

10. Լրացրո՛ւ հավաքական, անեզական և հոգնակերպ գոյականները բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Գոյական

վերջավո–րություն

ձևով եզակի, թե հոգնակի

բովանդակությամբ եզակի, թե հոգնակի

ո՞ր թիվը չունի

հավաքակաh

 

 

 

 

անեզական

 

 

 

 

հոգնակերպ

 

 

 

 

 

Ն­ՊԱ­ՏԱ­ԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ

11․ Դա­սա­րա­նում քն­նար­կո՛ւմ կազ­մա­կեր­պեք «Ես մե­ղա­վո՞ր եմ մեր լեզ­վի հան­դեպ» թե­մայով։­

12. Հա­մա­ցան­ցից կամ գր­քե­րից գտի՛ր մարդ­կային հատ­կու­թյուն­նե­րի մա­սին առած­ներ, ա­սաց­վածք­ներ, ա­սույթ­ներ, դրանք կի­րա­ռի՛ր խոս­քի մեջ։­

13․ Ա­ռան­ձին խմ­բե­րով հե­տաքր­քիր տե­ղե­կու­թյուն­նե՛ր քա­ղեք Վիկ­տոր Համ­բար­ձու­մյա­նի մա­սին, ներ­կա­յաց­րե՛ք սա­հի­կա­շա­րով։ Բա­ցատ­րե՛ք կի­րա­ռված վե­րա­ցա­կան գո­յա­կան­նե­րը։

 

 

ԳՈՅԱԿԱՆԻ Ո­ՐՈ­ՇՅԱԼ ԵՎ Ա­ՆՈ­ՐՈՇ Ա­ՌՈՒՄ­ՆԵՐ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Լոքո — գիշատիչ խոշոր ձկան տեսակ։ 

Սվին — հրացանի ծայրին ագուցվող սրածայր խոցող սառը զենք։ 

Հերյուն — փայտե կոթով մետաղյա սրածայր գործիք՝ ծակելու, անցքեր անելու համար, բիզ։ 

Քերծե — արագավազ որսկան շան տեսակ։ 

Ագի — պոչ։ 

Հյուլե  — ատոմ, անատ։ 

Բագին — կրոնական զոհասեղան։ 

Կնյուն — ճահճային խոտաբույսի տեսակ։ 

Դշխո — թագուհի։ 

­ԽՈՍ­ՔԱ­ՇԱ­ՐԱՅԻՆ ԲԱ­ՌԵՐ

Ջախջախել — 1. ուժգին հարվածով մի բան փշրել՝ բեկորների վերածել՝ ոչնչացնել, 2. (տվյալ դեպքում) հակառակորդին ծանր պարտության մատնել։ 

­Ճո­ղոպ­րել — 1. (տ­վյալ դեպ­քում) փախ­չե­լով վտան­գից մի կերպ պրծ­նել, 2. (հնցծ) կոր­զել, պո­կել, շոր­թել։

 

1․ Նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րը լրաց­րո՛ւ փա­կագ­ծե­րում տր­ված բա­ռե­րով։

ա. Նախ­կի­նում հրա­ցա­նի փո­ղի ծայ­րին ամ­րաց­նում է­ին ..................՝ ձեռ­նա­մար­տի հա­մար։

բ. Որ­սորդ պապս ու­ներ եր­կու .............., ո­րոնք ա­րա­գո­րեն գտ­նում և բե­րում է­ին խփված որ­սը:

գ. Ա­րաքս գե­տում պա­տա­հում են հս­կա ...........................՝ մինչև 3 մ եր­կա­րու­թյամբ և 150 կգ քա­շով։

դ. Աղ­վեսն ա­ռանց խու­ճա­պի, վառվ­ռուն ................  շար­ժե­լով, դի­մա­ցի բլ­րա­լանջն էր հաղ­թա­հա­րում:­

ե. Կո­շիկ նո­րո­գո­ղի կար­ևոր գոր­ծիք­նե­րից է .........................։

(լո­քո, սվին, հե­րյուն, քեր­ծե, ա­գի)

 2․ Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ՝ ջախ­ջա­խել, ճո­ղոպ­րել բա­ռե­րը կի­րա­ռե­լով տար­բեր ի­մաստ­նե­րով։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. նյու­թի վե­րա­պատ­մում և գնա­հա­տում

Ե­թե «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քը վե­րար­տադ­րես՝ վեր­լու­ծե­լով հե­րո­սի վար­քա­գի­ծը, կա­տա­րած քայ­լե­րը, հիմ­նա­վո­րես նրա ո­րո­շում­նե­րի ար­դա­րա­ցի և ճիշտ լի­նե­լը, ա­պա քո մեջ կձ­ևա­վոր­վի հե­րոս­նե­րին ա­րժ­ևո­րե­լու և գնա­հա­տե­լու կա­րո­ղու­թյուն ու հմ­տու­թյուն։

3․ Կար­դա՛ «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քը և բնու­թագ­րի՛ր Մու­շեղ սպա­րա­պե­տին։ Պատ­մու­թյու­նից հի­շի՛ր նմա­նա­տիպ մի քա­նի հե­րոս­նե­րի։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

4․ Ի­նչ է հայ­րե­նա­սի­րու­թյու­նը իմ կար­ծի­քով։

5. Ը­նդգ­ծի՛ր ա­նո­րոշ ա­ռու­մով 5–ա­կան գո­յա­կան.

ա) տնօ­րեն, հյու­լեն, հաս­ցեն, պատ­ճեն, մի­ջօ­րեն, ա­պա­վեն, քվեն, քեր­ծեն, այ­բու­բեն, ծո­վա­հեն

բ) մար­գա­րեն, ցո­րեն, ծվեն, ա­սե­կո­սեն, ժա­պա­վեն, հրա­զեն, բա­զեն, շիմ­պան­զեն, պա­րեն, ափ­սեն

գ) ա­գին, հա­գին, բա­գին, այ­րու­ձին, վր­ձին, սվին, շվին, կա­ցին, ա­քա­ցին, դար­բին

դ) ներ­բան, գուլ­պան, կորն­գան, նո­պան, սպան, հրա­հան, դեր­ձան, կաթ­սան, գուսան, հա­րի­սան

6. Հետ­ևյալ նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րում գծի­կի փո­խա­րեն տե­ղադ­րի՛ր ան­հրա­ժեշտ հո­դը։­

ա) Գա­րուն– էլ իր ա­նան­կալ­նե­րով հարս­տաց­րեց մեր կյան­քը։

բ) Սար­գիս– զգույշ հե­ռա­ցավ ա­մեն­քից։

գ) Կի­նոն­կար– ե­րեկ­վա­նից էր հայտն­վել էկ­րան­նե­րին։

դ) Այ­գի– աշ­նա­նային հան­դեր­ձան­քով հի­աց­րեց մեզ։­

ե) Սե­րոբ– զբո­սան­քից շատ շուտ վե­րա­դար­ձավ։

զ) Մեր մո­լո­րակ– չա­փա­զանց հան­դուր­ժող է մեր հան­դեպ։

7. «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քում գտի՛ր ո­ւղ­ղագ­րա­կան ար­ժեք ու­նե­ցող բա­ռեր և ա­վե­լաց­րո՛ւ բա­ռա­տետ­րումդ։ Հիմ­նա­վո­րի՛ր ը­նտ­րու­թյունդ։

8. Պատ­ճա­ռա­հետ­ևան­քային ի­՞նչ կա­պեր կա­րե­լի է տես­նել «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քում։

9․ Ան­հա­տա­կան և մշա­կու­թային ի­՞նչ ար­ժե­հա­մա­կար­գեր է ներ­կա­յաց­նում «Սպա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քը։ 

10․ «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քի տե­ղա­նուն­նե­րը գտի՛ր Հա­յաս­տա­նի պատ­մա­կան քար­տեզ­նե­րի վրա և տե­ղե­կու­թյուն­նե՛ր հա­վա­քիր դրանց մա­սին։

11․ Բա­ռա­կազ­մա­կան վեր­լու­ծու­թյա՛ն են­թար­կիր ա­ռում, վեր­ջա­մաս­նիկ, տրո­հու­թյուն, նշան բա­ռե­րը և դրանց ար­մատ­նե­րով նոր բա­ռե՛ր կազ­միր։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. վերլուծում և համեմատում

12․ «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քից  դո՛ւրս բե­ր Մուշեղին բնութագրող և նրա վարքագիծը գնահատող բա­ռե­րն ու ար­տա­հայ­տու­թյուն­նե­րը, ի մի՛ բեր դրանք և վեր­լու­ծի՛ր Մու­շեղ սպա­րա­պե­տի կեր­պա­րը՝ ո­ւղ­ղորդ­վե­լով հետ­ևյալ հար­ցե­րով․­

ա) Սպա­րա­պե­տի ո­՞ր հատ­կա­նի­շե­րը քեզ դուր ե­կան։ Կար­ծիքդ հիմ­նա­վո­րի՛ր օրի­նակ­նե­րով։

բ) Սպա­րա­պե­տի ո­՞ր ա­րարք­նե­րին հավանություն կտաս։ Փաստարկի՛ր կարծիքդ։

13. Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյա­նին հա­մե­մա­տի՛ր հայ այլ նշա­նա­վոր ռազ­մա­կան գոր­ծիչ­նե­րի հետ, գտի՛ր ընդ­հա­նուր գծեր և ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­ներ։

 ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ

14․ Ի­նչ­պե՞ս կբա­ցատ­րես Մու­շե­ղի հետևյալ խոս­քը. «Շ­նոր­հա­կա՛լ ե­ղիր, որ թա­գա­վոր մարդ ես, գլ­խիդ թագ ու­նես. ես թա­գա­վոր մար­դու չեմ սպա­նի, ե­թե նույ­նիսկ շատ նեղն ը­նկ­նեմ»։ Հիմ­նա­վո­րի՛ր կար­ծիքդ։

15. «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քում գտի՛ր այն մտ­քե­րը, ո­րոնք վե­րա­բե­րում ե­ն՝­

ա) ան­մնա­ցորդ հայ­րե­նա­սի­րու­թյա­նը,

բ) մե­ծա­հո­գու­թյա­նը։

16. Լրացրո՛ւ գոյականի որոշյալ և անորոշ առումները բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Գոյականի առում

վերջավո–րություն

նշանակություն

անորոշ

 

 

որոշյալ

 

 

 

Ն­ՊԱ­ՏԱ­ԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ

17. Գրի՛ր «Իմ ա­ռօ­րյան» վեր­նագ­րով շա­րադ­րու­թյուն՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով ո­րո­շյալ և ա­նո­րոշ ա­ռում­նե­րով գո­յա­կան­ներ։

18. Սա­հի­կա­շա՛ր պատ­րաս­տիր «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քում նշ­ված որ­ևէ տե­ղան­վան մա­սին և ներ­կա­յաց­րո՛ւ ըն­կեր­նե­րիդ։ Սա­հի­կա­շա­րում կի­րա­ռի՛ր ա­ռն­վազն 10–ա­կան ե­զա­կի և հոգ­նա­կի գո­յա­կան­ներ։

19․ Ներ­կա­յաց­րո՛ւ Մու­շեղ սպա­րա­պե­տի և Շա­պու­հի հա­մե­մա­տա­կան բնու­թա­գի­րը։ Կար­ծիքդ հիմ­նա­վո­րի՛ր գր­ված­քի օ­րի­նակ­նե­րով։

20․ Վե­րա­շա­րադ­րի՛ր «Ս­պա­րա­պետ Մու­շեղ Մա­մի­կո­նյան» գր­ված­քը՝ վեր­լու­ծե­լով Մեծ Հայ­քում տի­րող ի­րա­վի­ճա­կը մինչև Մու­շե­ղի՝ սպա­րա­պետ դառ­նա­լը։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

21. Գո­յա­կա­նի ա­նո­րոշ ա­ռու­մը կա­րող է նշա­նա­կել ոչ միայն անորոշություն, այլև՝

• ը­նդ­հան­րա­պես ա­ռար­կա՝ ան­կախ ծա­նոթ կամ ան­ծա­նոթ լի­նե­լուց (Փո­ղո­ցում մարդ չկա՝ ո­՛չ ծա­նոթ, ո­՛չ ան­ծա­նոթ),

• ա­ռար­կա, ո­րի ո­րո­շա­կի­ու­թյու­նը, ծա­նոթ կամ ան­ծա­նոթ լի­նե­լը խո­սա­կից­նե­րի հա­մար կար­ևոր չէ (Ա­ռա­վո­տյան ե­կավ մեր տուն)։

Մեկնաբանե՛ք այս երևույթը։ Գտե՛ք այլ օրինակներ ու կիրառություններ, վերլուծե՛ք դրանք։ Կազմե՛ք նախադասություններ նմանատիպ դեպքերով։

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ է գոյականի առումը

 

 

 

 

     որոնք են որոշյալ առման կազմության կանոնները

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել ո­րո­շյալ և ա­նո­րոշ ա­ռում­նե­րով բա­ռե­րը և ո­րո­շիչ հո­դե­րը

 

 

 

 

    տար­բե­րա­կել –ը և –ն հոդերի կիրառության դեպքե­րը

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել ո­րո­շյալ և ա­նո­րոշ ա­ռու­մով գո­յա­կան­նե­րը

 

 

 

 

     անսխալ կի­րա­ռել ո­րո­շյալ և ա­նո­րոշ ա­ռում­նե­րով գո­յա­կան­ներ գրա­վոր և բա­նա­վոր խոս­քում

 

 

 

 

 

 

 

ՀՈ­ԼՈՎ ԵՎ ՀՈ­ԼՈ­ՎՈՒՄ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Կորով — 1. մտավոր ու մարմնական ուժ, եռանդ, 2. քաջություն, խիզախություն։ 

Գավիթ — եկեղեցու ընդարձակ նախասրահ։ 

Խուրջին  — ուսին կամ գրաստի մեջքին գցվող երկաչքանի պայուսակ՝ պարկ։ 

Գորով — բուռն սիրո և քնքշանքի զգացում, խանդաղատանք։ 

Ոռոգում — դաշտի բուսականությունը ջրելը։ 

Կողակ — ձկան տեսակ։ 

Սայր — 1. սուր ծայր (նիզակի, տեգի), 2. կտրող գործիքի հատող եզրը՝ բերանը (թրի, դանակի)։

Խնդիր — 1. լուծում պահանջող առաջադրանք, 2. (տվյալ դեպքում) դժվար վիճակ՝ դրություն, պրոբլեմ։ 

Խոսնակ — 1. խորհրդարանի նախագահ, 2. հաղորդավար։ 

­Խո­յակ — քան­դա­կա­զարդ սյու­նագ­լուխ։

 

1․ Նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րը լրաց­րո՛ւ փա­կագ­ծե­րում տր­ված բա­ռե­րով։ ­

ա) Միջ­նա­դա­րյան Հա­յաս­տա­նում .... ծա­ռայել են նաև որ­պես ժո­ղո­վա­տե­ղի­ներ։

բ) Կյան­քի վե­ցե­րորդ տաս­նա­մյա­կը բո­լո­րե­լուց հե­տո էլ նա լի է .... և ե­րի­տա­սար­դա­կան աշ­խույ­ժով։

գ) Զվարթ­նո­ցի տա­ճարն ու­նե­ցել է ա­րծ­վա­քան­դակ ..., ո­րոն­ցից մի քա­նի­սը պահ­պան­վել ե­ն։

(կո­րով, խո­յակ, գա­վիթ)

 

2․ Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ՝ խն­դիր, խոս­նակ բա­ռե­րը կի­րա­ռե­լով տար­բեր ի­մաստ­նե­րով։ 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. հար­ցե­րի ձևա­կեր­պում­

Ե­թե գրվածքի վերաբերյալ կազ­մես փաս­տա­կան, բա­նա­վի­ճային, գա­ղա­փա­րա­կան հար­ցեր՝ օ­գտ­վե­լով բա­նա­լի բա­ռե­րից, ար­տա­հայ­տու­թյուն­նե­րից, նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րից, ա­պա քո մեջ կձ­ևա­վոր­վի ճիշտ և նպա­տա­կային հար­ցեր կազ­մե­լու կա­րո­ղու­թյուն ու հմ­տու­թյուն։

3․ Կար­դա՛ Ան­տո­ւան դը Սենտ Էք­զյու­պե­րի «Ա­ղոթք» գր­ված­քը և կա­տա­րի՛ր հետ­ևյալ ա­ռա­ջադ­րանք­նե­րը։

­ա) Կազ­մի՛ր ե­րեք փաս­տա­կան հարց։­ Օ­րի­նակ.

ա­ռա­ջին նա­խա­դա­սու­թյան մեջ ի­՞նչ է խնդ­րում հե­ղի­նա­կը Ա­ստ­ծուց։

բ) Կազ­մի՛ր եր­կու գա­ղա­փա­րա­կան հարց։­ Օ­րի­նակ. Ի­՞նչ մտածում­նե­րով է Ա­ստ­ծուն դի­մում հե­ղի­նա­կը։

գ) Կազ­մի՛ր մեկ  բա­նա­վի­ճային հարց։­ Օ­րի­նակ. Ե­րա­զե­լը որ­քա­նո՞վ է օգ­նում հաս­նե­լու նպա­տակին։

 

ՔՆ­ՆԱՐԿ­ՈՒՄ

4․ Դժ­վար պա­հե­րին ո­՞ւմ ես դի­մում օգ­նու­թյան։

5․ ­Դա­սա­րան, հյու­րա­սե­նյակ, ժամ, օր, պա­հա­րան, ա­կն­թարթ բա­ռե­րը կի­րա­ռի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րում ներ­գո­յա­կան հո­լո­վով այն­պես, որ ցույց տան տեղ կամ ժամա­նակ։

 

6․ Փա­կագ­ծե­րում տր­ված բա­ռե­րը գոր­ծի­ա­կան հո­լո­վով տե­ղադ­րի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րում։

ա)  Պապս չո­րա­ցած հո­ղը փխ­րեց­րեց ․․․․․․։

բ)  Բժիշ­կը ․․․․․ փոք­րիկ կտր­վածք ա­րեց ոտքիս։

գ)  ․․․․․․ կա­րե­լի է ա­մեն ին­չի հաս­նել։

դ)  Մայրս ․․․․․ է հի­շում իմ հաղ­թա­նակ­նե­րի մա­սին։­

(հ­պար­տու­թյուն, վի­րա­դա­նակ, աշ­խա­տա­սի­րու­թյուն, գու­թան)

 

7․ Փա­կագ­ծե­րում տր­ված բա­ռե­րը ան­հրա­ժեշտ հո­լո­վաձ­ևե­րով տե­ղադ­րի՛ր նախա­դա­սու­թյուն­նե­րում։ Հայտ­նի՛ր քո տե­սա­կե­տը գր­ված մտ­քե­րի վե­րա­բե­րյալ։­

ա) Խու­սա­փի՛ր այն տգե­տից, ո­րն իր կար­ծի­քով ․․.............․․․ է­։

բ)  Ե­թե ու­զում ես ծի­ա­ծան տես­նել, պի­տի դի­մա­նաս ․․․․...............․․․։

գ) ․․..................․․․ չի սի­րում, որ ի­րեն վատ­նում ե­ն։

դ)  Մի՛ վա­խե­ցիր ․․․․..........․․, դրանք են կր­թե­լու քեզ։­

ե)  Մի՛ վի­ճիր ․․․........․․․․ հետ, մար­դիկ կա­րող են չն­կա­տել քո ու նրա տար­բե­րու­թյու­նը։

(ս­խալ, հի­մար, ան­ձրև, ժա­մա­նակ, գի­տուն)

 

­8. Հոլովների ու դրանց կազմության կանոնները համեմատի՛ր քո ու­սում­նա­սի­րած օ­տար լե­զու­նե­րի հետ, նշի՛ր ընդհանրություններն ու տարբերությունները։

9. «Աղոթք» գր­ված­քից դո՛ւրս գրիր 5 բազ­մի­մաստ բառ և բա­ցատ­րա­կան բա­ռա­րա­նի օգ­նու­թյամբ հա­մա­րա­կալ­ված ներ­կա­յաց­րո՛ւ ա­մեն մե­կի ի­մաստ­նե­րը։

 

10. «Աղոթք» գր­ված­քից դո՛ւրս գրիր ­խո­հեմ, ան­հրա­ժեշտ, քն­քուշ, ըմ­բոշխ­նել, զգաստ, մի­այն, պարգ­ևել բա­ռե­րի հո­մա­նիշ­նե­րը և կազ­մի՛ր հո­մա­նի­շային բա­ռա­զույ­գեր։

 

11. Բա­ցատ­րի՛ր «Աղոթք» գր­ված­քի նախավերջին նա­խա­դա­սու­թյու­նը, վե­րաձ­ևա­կեր­պի՛ր դա՝ բա­ռե­րը փո­խա­րի­նե­լով հո­մա­նիշ­նե­րով։

 

12․ Կազ­միր խուր­ջին,  գո­րով, ո­ռո­գում,  խո­յակ, կո­ղակ գո­յա­կան­նե­րի հո­լո­վա­կան հա­րա­ցույ­ցը։

 

­ ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կարևորի դուրսբերում

13․ Քո և ըն­կեր­նե­րիդ կազ­մած գա­ղա­փա­րա­կան հար­ցե­րի պա­տաս­խան­նե­րը քննար­կե՛ք դա­սա­րա­նում՝ նշե­լով հե­ղի­նա­կի հա­մար կար­ևոր ար­ժեք­նե­րը։

­

ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ 

14. Գրի՛ր քո ա­ղոթ­քը՝ շնոր­հա­կալ լի­նե­լով ար­ժա­նիք­նե­րիդ հա­մար։

15․ Մեկ­նա­բա­նի՛ր «­սո­վո­րեց­րո՛ւ ի­նձ ­փոք­րիկ քայ­լե­րի ար­վես­տը» ար­տա­հայ­տու­թյու­նը: Հիմ­նա­վո­րի՛ր մեկ­նա­բա­նու­թյունդ։

16. Բա­ցատ­րի՛ր՝ ի­նչ ես հաս­կա­նում փոք­րիկ քայ­լեր ա­սե­լով։ Ե­՞րբ են դրանք դառ­նում ար­վեստ։

17․ Ո­՞ր խնդ­րանքն  է քեզ ա­վե­լի հո­գե­հա­րա­զատ, որ դու էլ դա կխնդ­րե­իր Ա­ստ­ծուց, ին­չո՞ւ։

18. «Աղոթք» գր­ված­քում գտի՛ր համ­բե­րու­թյուն, չա­փա­վո­րու­թյուն և զսպ­վա­ծու­թյուն, նուրբ զգա­ցո­ղու­թյուն, հա­րուստ եր­ևա­կա­յու­թյուն, ու­շա­դիր և հնա­րա­միտ արտա­հայ­տու­թյուն­նե­ր պա­րու­նա­կող նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րը։

·         Ո՞ր հատ­կա­նիշն է քեզ ա­վե­լի բնո­րոշ, գրի՛ր։­

·         Ի՞նչ են ըն­կե­րու­թյու­նը և սե­րը հե­ղի­նա­կի կար­ծի­քով։ Ե­թե հա­մընկ­նում են ձեր կար­ծիք­նե­րը, գրա­վոր հիմ­նա­վո­րի՛ր քո տե­սա­կե­տը, ո­րո­շի՛ր գոր­ծած­ված գո­յա­կան­նե­րի հո­լով­նե­րը։

 

Ն­ՊԱ­ՏԱ­ԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

19․ Ստեղծի՛ր «Հետաքրքիր մասնագիտություններ» վերնագրով շարադրանք՝ կիրառելով տարբեր ոլորտներ ներկայացնող գոյականներ։

20. Գրի՛ր երկխոսություն ընկերոջդ հետ՝ օգտագործելով տարբեր հոլովաձևերով բառեր և վերաբերմունք դրսևորելով իրադրությունների, անհատների նկատմամբ։

21․ Տեսանյո՛ւթ պատրաստիր առօրյայում հաճախակի թույլ տրվող սխալների, վրիպումների, անփութության, ծուլության, թափթփվածության, ժամանակ վատնելու և այլ թերացումների մասին։ Տեսանյութը քննարկե՛ք դասարանում։

 

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ. ԳԻՏԵԼԻՔԻ ԽՈՐԱՑՈՒՄ

22. Ո՞ր նշանակությունը ո՞ր հոլովին է ամենից ավելի համապատասխանում (մեկ հոլովին կարող է բնորոշ լինել մեկից ավելի նշանակություն)։

Նշանակություն

հոլով

կիրառության օրինակ

առարկա, որից սերում, ծագում, կամ որին պատկանում, վերաբերում է մեկ այլ առարկա

 

 

գործողության տեղ

 

 

գործողությո­նը կրող առարկա (իրի առումով)

 

 

գործողո­թյան սկզբնակետ, ելակետ

 

 

գործողություն կատարող առարկա

 

 

առարկա, որին հանգում է գործողությունը

 

 

գործողությունը կրող առարկա (անձի առումով)

 

 

առարկա, որին ուղղվում է խոսքը (կոչական)

 

 

գործողության միջոց

 

 

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     հայերենի հոլովնե­րը

 

 

 

 

     հոլովների կազմության հիմնական կանոնները

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել նույն հոլովի կազմության հոմանիշ ձևե­րը

 

 

 

 

     տար­բե­րա­կել հոլովակերտ մասնիկ­նե­րը

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել պահանջվող հոլովաձևե­րը

 

 

 

 

     կի­րա­ռել հո­լով­նե­րը գրա­վոր և բա­նա­վոր խոս­քում

 

 

 

 

 

 

ԳՈ­ՅԱ­ԿԱ­ՆԻ ՀՈ­ԼՈ­ՎՈՒՄ­ՆԵ­ՐԸ (ՀՈ­ԼՈՎ­ՄԱՆ ՏԻ­ՊԵ­ՐԸ)

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Տարկետում — որևէ բանի հետաձգում որոշակի ժամկետով։ 

Տի­այր  — տղա­մար­դուն դի­մե­լու հար­գա­կան բառ, պա­րոն։

­Բար­դույթ  — մար­դու հո­գե­կերտ­ված­քում ան­գի­տակ­ցա­բար դրս­ևոր­վող հու­զա­կան ա­ռան­ձին պատ­կե­րա­ցում­նե­րի և ապ­րում­նե­րի մի­ա­վո­րում, որ կա­րող է ան­հա­մար­ժեք վար­քագ­ծի պատ­ճառ դառ­նալ, կոմպ­լեքս։

Տառամայր — մետաղե կաղապար՝ տպագրական տառեր ձուլելու համար, ձուլամայր։ 

Պտուտակամայր — հեղույսի վրա ամրակայվող մանեկ, պնդօղակ։ 

Սանահայր — սանիկի հայր, զավակի հայրը կնքահոր և կնքամոր համար։

Արքայական — 1. թագավորին հատուկ, արքային վերաբերող, 2. (տվյալ դեպքում) արտակարգ, հոյակապ, բացառիկ։ 

Հանդգնություն — 1. (տվյալ դեպքում) համարձակություն, 2. անզսպություն, անխոհեմություն, 3. անպատկառություն, լկտիություն։ 

Պարանոց  — 1. (տվյալ դեպքում) վիզ, բուկ, 2. թերակղզին մայրցամաքին միացնող ցամաքային նեղ շերտ։ 

 

1․ Նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րը լրաց­րո՛ւ փա­կագ­ծե­րում տր­ված բա­ռե­րով։ ­

ա) Մե­ծար­գո՛ ................. նա­խա­գահ, Ձեզ ե­նք ներ­կա­յաց­նում մեր ար­տադ­րա­կան մի­ա­վոր­ման հայ­րե­նա­սի­րա­կան կար­ևոր նա­խա­ձեռ­նու­թյան ծրա­գի­րը։

բ) Խո­րե­նի ո­ւս­ման վար­ձը վճա­րում էր նրա ..........................., որ հայտ­նի գոր­ծա­րար է։­

գ) Եր­կա­րատև հի­վան­դու­թյան պատ­ճա­ռով ու­սա­նո­ղը ................................ ձևա­կեր­պեց և հա­ջորդ կուրս չփո­խադր­վեց։

(տի­այր, տար­կե­տում, սա­նա­հայր)

2․ Կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ՝ ար­քա­յա­կան, հանդգ­նու­թյուն, պա­րա­նոց բառե­րը կի­րա­ռե­լով տար­բեր ի­մաստ­նե­րով։ 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. բանալի բառերի դուրսբերում­

Ե­թե դու փոր­ձես գր­ված­քի վերաբերյալ կազ­մել փաս­տա­կան, բա­նա­վի­ճային, գաղա­փա­րա­կան հար­ցեր՝ օ­գտ­վե­լով բա­նա­լի բա­ռե­րից, ար­տահայ­տու­թյուն­նե­րից, նախա­դա­սու­թյուն­նե­րից, ա­պա քո մեջ կձ­ևա­վոր­վի ճիշտ և նպա­տա­կային հար­ցեր կազ­մե­լու կա­րո­ղու­թյուն և հմ­տու­թյուն։

3․ «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» գր­վածքն ըն­թեր­ցե­լիս դո՛ւրս գրիր բա­նա­լի բա­ռեր և արտա­հայ­տու­թյուն­ներ։

4. Ի՞նչ նմանություն կա զուգաձևության և հոմանիշության միջև։ Ձևակերպի՛ր դրանց տարբերակիչ հատկանիշերը՝ բերելով օրինակներ։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

5. «Յու­րային» և «օ­տար» գա­ղա­փար­նե­րը «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» հե­քի­աթում։

6․ Փա­կագ­ծե­րում տր­ված բա­ռե­րը ան­հրա­ժեշտ հո­լո­վաձ­ևե­րով տե­ղադ­րի՛ր նախա­դա­սու­թյուն­նե­րի մեջ, բա­ցատ­րի՛ր հո­լո­վաձ­ևի ը­նտ­րու­թյունդ։­

ա) ․․․․․․․«­Սամ­վել» վե­պը կար­դա­ցի մի շն­չով։

բ) ․․․․․․ մար­զի Դսեղ գյու­ղում է ծն­վել Հով­հան­նես Թու­մա­նյա­նը։

գ) Հայ եր­գիչ­նե­րը մաս­նակ­ցե­ցին «․․․․․․­․աստղ» եր­գի փա­ռա­տո­նին։

դ) Դա­վի­թի կի­նը ․․․․․․․ շնոր­հիվ դար­ձավ հրա­շա­լի տան­տի­կին։­

ե) Վեր­ջա­պես նրա տունն էլ լց­վեց ․․․․․․․․ ճի­չով։

զ) Իմ ․․․․․․․․․․․․ հն­չու­մը միշտ զար­մաց­րել է այ­լազ­գի­նե­րին։­

է) Հյու­րե­րի ․․․․․․․․․ լու­րը մեզ հա­սավ ու­շա­ցու­մով։­

ը)  Նրան շա­րու­նակ ան­հանգս­տաց­նում էր ․․․․․․․․․ ցա­վը։

(ս­կե­սուր, գա­լուստ, Րաֆ­ֆի, ծունկ, մա­նուկ, Լո­ռի, ա­նուն, հույս)

 

7․ Հետևյալ բա­ռե­րը կի­րա­ռի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րում մի դեպ­քում –ան, մյուս դեպ­քում՝ –ի հո­լով­մամբ։­

ա) շար­ժում, դի­տում, եր­դում, մո­ռա­ցում

բ) ձուկ, ծունկ, բեռ, թոռ

գ) մա­նուկ

 

8. Գտի՛ր հո­լո­վա­կան զու­գաձ­ևու­թյան այն­պի­սի օ­րի­նակ­ներ, ո­րոնց զու­գաձ­ևե­րը տար­բեր­վում են կի­րա­ռու­թյան ո­լորտ­նե­րով։

9. Հեքիաթից դո՛ւրս գրիր ու­րա­խու­թյուն, զզ­վե­լի, քա­մահ­րել, ա­նու­շա­հոտ, խի­զա­խու­թյուն, սու­րալ բա­ռե­րի հո­մա­նիշ­նե­րը և կազ­մի՛ր հո­մա­նի­շային բա­ռա­զույ­գեր։­

10. Կա­ռուց­ված­քային ի­՞նչ ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­ներ նկա­տե­ցիր ար­տա­քին, ներ­քին և այ­լաձև հո­լով­ման գո­յա­կան­նե­րը դա­սա­կար­գե­լիս։

11. Հա­մե­մա­տի՛ր հայե­րե­նի հո­լով­ման տի­պե­րը ռու­սե­րե­նի հետ՝ նշե­լով նմա­նու­թյուն­ներն ու տար­բե­րու­թյուն­նե­րը։ Ին­չո՞վ է այդ ա­ռու­մով ա­ռանձ­նա­հա­տուկ ան­գլե­րե­նը։

12. Հե­քի­ա­թում ան­հա­տը ի­նչ­պե՞ս հաղ­թա­հա­րեց ան­ճոռ­նի ճու­տի­կի բար­դույ­թը։

13. Ի­՞նչն էր պատ­ճա­ռը, որ կա­րապ ճու­տի­կին բադիկները ան­ճոռ­նի է­ին հա­մա­րում, և դա ի­՞նչ հետ­ևանք­ներ էր ու­նե­նում։

14․ Ան­հա­տա­կան և մշա­կու­թային ի­՞նչ ար­ժե­հա­մա­կար­գեր է ներ­կա­յաց­նում «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» գր­ված­քը։ 

15. «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» հե­քի­աթ է՝ գե­ղար­վես­տա­կան ո­ճի ար­ձակ գր­վածք։ Քո կա­րծի­քով ին­չի՞ց է դա եր­ևում։ Ցո՛ւյց տուր հատ­կա­նի­շեր, որ հու­շում են այդ հան­գա­ման­քը։

16. Հանս Քրիս­տի­ան Ան­դեր­սե­նը դա­նի­ա­ցի աշ­խար­հահռ­չակ հե­քի­ա­թա­գիր է։ Որ­տե՞ղ է Դա­նի­ան։ Տե­սանյո՛ւթ պատ­րաս­տեք Դա­նի­այի մա­սին և քն­նար­կե՛ք դա­սա­րա­նում։

17. Հա­սա­րա­կա­գի­տա­կան ար­ժեք ու­նե­ցող ի­՞նչ մտ­քեր կան «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» գր­ված­քում։ Վեր­լու­ծե՛ք դրանք և քն­նար­կե՛ք խմ­բով։

18. Մի­ջանձ­նային և ըն­կե­րային ի­՞նչ հա­րա­բե­րու­թյուն­ներ են շո­շափ­վում «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» հե­քի­ա­թում։

19․ Տար­կե­տում, տի­այր, տա­ռա­մայր, սա­նա­հայր, բար­դույթ բա­ռե­րը հո­լո­վի՛ր՝ նշե­լով՝ ի­նչ հո­լով­ման են պատ­կա­նում։ Հո­լով­ված բա­ռե­րից մե­կի տար­բեր հո­լով­նե­րով կազ­մի՛ր նա­խա­դա­սու­թյուն­ներ։

 

­ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. հար­ցե­րի ձևա­կեր­պում­

20․ Հանս Քրիս­տի­ան Ան­դեր­սե­նի «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» գր­ված­քից դո՛ւրս բե­ր բա­նա­լի բա­ռե­րն ու ար­տա­հայ­տու­թյուն­նե­րը՝ կա­տա­րե­լով հետ­ևյալ ա­ռա­ջադ­րան­քը․­

ա) Կազ­մի՛ր ե­րեք փաս­տա­կան հարց։

բ) Կազ­մի՛ր եր­կու գա­ղա­փա­րա­կան հարց։

գ) Կազ­մի՛ր մեկ  բա­նա­վի­ճային հարց։

21. Քո և ըն­կեր­նե­րիդ կազ­մած գա­ղա­փա­րա­կան հար­ցե­րի պա­տաս­խան­նե­րը քննար­կե՛ք դա­սա­րա­նում՝ նշե­լով հե­ղի­նա­կի հա­մար կար­ևոր ար­ժեք­նե­րը։

ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ 

22. Հե­քի­ա­թի գա­ղա­փար­ներն ը­նդ­հանրաց­րե՛ք՝ կա­պե­լով հայ­րե­նի­քի ու հայ­րե­նա­սի­րու­թյան հետ։

23. Մեկ­նա­բա­նե՛ք հետ­ևյալ մտ­քե­րը.

ա) Ան­բախ­տու­թյուն չէ աշ­խարհ գալ բա­դի բնում, ե­թե դուրս ես ե­կել կարա­պի ձվից։

բ) Նա ու­րախ էր, որ այդ­քան վիշտ ու տա­ռա­պանք է կրել. հի­մա նա ա­վե­լի լավ կա­րող էր գնա­հա­տել իր եր­ջան­կու­թյու­նը։

24․ «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» գր­ված­քում գտի՛ր այն մտ­քե­րը, ո­րոնք վե­րա­բե­րում ե­ն՝­

ա) ան­հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյա­նը,

բ) ար­ժա­նա­պատ­վու­թյա­նը։

25. Լրացրո՛ւ գոյականի հոլովման տիպերը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Հոլովման տիպ

ներքին, թե արտաքին

տվյալ հոլովման ենթարկվող բառ(ախմբ)եր

ի

 

 

ու

 

 

վա

 

 

ան

 

 

ոջ

 

 

ց

 

 

ա

 

 

ո

 

 

 

Ն­ՊԱ­ՏԱ­ԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

­26. Սա­հի­կա­շա՛ր պատ­րաս­տեք Հանս Քրիս­տի­ան Ան­դեր­սե­նի ու նրա հե­քի­աթ­նե­րի մա­սին։ Ներ­կա­յաց­րե՛ք դա­սա­րա­նում և տե­ղադ­րե՛ք դպ­րո­ցի կայ­քում։

27. «Ան­ճոռ­նի ճու­տի­կը» հե­քի­ա­թի հի­ման վրա թա­տե­րա­կան բե­մա­գի՛ր պատ­րաս­տեք և դա­սա­րան­ցի­նե­րով դե­րա­բաշ­խում կա­տա­րե­լով՝ ներ­կա­յա­ցո՛ւմ բե­մադ­րեք։­ Օգ­տա­գոր­ծե­՛ք հիմ­քային զու­գաձ­ևու­թյուն ու­նե­ցող բա­ռեր։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ․ հետազոտական աշխատանք

28. Ին­չո՞վ են ի­րար նման և տար­բեր հո­լո­վա­կան ու հիմ­քային զու­գաձ­ևու­թյուն­նե­րը։ Ի­՞նչ դրս­ևո­րում­ներ կա­րող են ու­նե­նալ դրանք։ Պատասխանները հիմնավորե՛ք օրինակներով։

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     հայերենի հոլովման տիպե­րը

 

 

 

 

     ներքին և արտաքին հոլովումների տարբերությունը

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել ներքին և արտաքին հոլովումները

 

 

 

 

    տար­բե­րա­կել այ­լաձև հո­լով­ման պատ­կա­նող բա­ռե­րը

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել կա­նո­նա­վոր և այ­լաձև հո­լով­ման բա­ռեր

 

 

 

 

     դասակարգել բառե­րն՝ ըստ հոլովման տիպերի

 

 

 

 

 

 

Ա­ԾԱ­ԿԱՆ Ա­ՆՈՒՆ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Ինքնին — ինքն իրենով, առանց կողմնակի միջամտության։ 

Ախորժալուր  — լսելու համար հաճելի, քաղցրաձայն։ 

Միաբան — 1. (տվյալ դեպքում) վանական միաբանության՝ ուխտի անդամ, 2. համակարծիք, համաձայն, համախմբված, միահամուռ։ 

Դպիր — 1. (տվյալ դեպքում) եկեղեցու ընթերցող, երգիչ, 2. ձեռագիր ընդօրինակող, 3. քարտուղար։ 

Սարկավագ — եկեղեցական պաշտոնյա՝ քահանայից մեկ աստիճան ցածր։ 

Աբեղա — 1. վանական կրոնավոր, 2. կուսակրոն քահանա։ 

Վարդապետ — գիտական աստիճանի արժանացած հոգևորական։ 

Եպիսկոպոս — կրոնական հոգևոր աստիճան՝ վարդապետից բարձր։ 

Պատմողական — (տվյալ դեպքում) իրադարձությունները, դեպքերը, գործողությունները սովորաբար ժամանակային հաջորդականությամբ ներկայացնող (գրվածք)։ 

­Վի­մա­փոր— ժայ­ռի մեջ փոր­ված։­

Այ­րի­վանք— Գե­ղար­դա­վան­քի ե­րկ­րորդ ա­նու­նը։­

 

1․ Նա­խա­դա­սու­թյուն­նե­րը լրաց­րո՛ւ փա­կագ­ծե­րում տր­ված բա­ռե­րով։ ­

ա) Սո­խա­կը ................................ ձայ­նով եր­գե­ցիկ փոք­րա­մար­մին թռ­չուն է­։

բ) Ցան­կա­ցած հա­կա­սու­թյուն ................ բա­ցա­սա­կան եր­ևույթ է­։

գ) Աշ­խար­հում է­լի կան ..................... վա­նա­կան հա­մա­լիր­ներ, բայց քչերը ու­նեն Գեղար­դա­վան­քի շքե­ղու­թյու­նը։

դ) Հե­քի­աթ­նե­րը և ա­ռակ­նե­րը  ․․․․․................. գր­վածք­ներ ե­ն։

(վի­մա­փոր, ա­խոր­ժա­լուր, պատմողական, ի­նք­նին)

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում և հակադրում

­Ե­թե դու փոր­ձես ի­րա­կան պատ­կեր­նե­րը հա­մե­մա­տել գե­ղար­վես­տա­կան գրա­կա­նու­թյան մեջ ներ­կա­յաց­ված պատ­կեր­նե­րի հետ, քո մեջ կձ­ևա­վոր­վեն հա­մե­մա­տե­լու, նմա­նու­թյուն­նե­րը և տար­բե­րու­թյուն­նե­րը հա­մադ­րե­լու կա­րո­ղու­թյուն­ներ։

2․ Պատ­կե­րի՛ր աշ­նա­նային ա­ռա­վո­տ և «Ար­ևի խա­վա­րում» գր­ված­քն ընթերցելիս հա­մե­մա­տի՛ր գրվածքում ներ­կա­յաց­ված աշ­նա­նային ա­ռա­վո­տի հետ։ Ի­՞նչ նման տար­րեր տե­սար։ Ին­չո՞վ է­ին տար­բեր։

3․ Մեկ բա­ռով (ածականով) բնու­թագ­րի՛ր այն մար­դուն, ո­րը՝

ա) միշտ ճիշտ է խո­սում                                   բ) հա­ճախ գլուխ է գո­վում

գ) ան­թե­րի գե­ղեց­կու­թյուն ու­նի                      դ) սի­րում է ըն­կեր­նե­րին­

ե) ա­մեն ին­չից տե­ղյակ է­                                  զ) չա­փի զգա­ցում ու­նի­

4. Այս ո­րակ­նե­րից ո­՞րն է քեզ բնո­րոշ, ո՞­րը կու­զե­իր ու­նե­նալ։

5․ Մեկ բա­ռով (ածականով) արտահայտի՛ր հետևյալ բառակապակցու­թյուն­ները․

ա) ան­հար­թու­թյուն­ներ չու­նեցող

բ) ամուր կռված

գ) չափն անցած

դ) ամեն ինչ կուլ տվող

ե) մեկ կամարով

զ) երեք ձայնով

է) չորս անկյուն ունեցող

 

6. Մու­րա­ցա­նի «Ար­ևի խա­վա­րում» շա­րադ­րան­քը պատ­մո­ղա­կան գր­վածք է՝ գեղար­վես­տա­կան ո­ճով։ Հիմ­նա­վո­րի՛ր դա։

7․ Ա­խոր­ժա­լուր, վի­մա­փոր, Այ­րի­վանք, Ա­զատ, սար­կա­վագ, ա­բե­ղա, վար­դա­պետ, ե­պիս­կո­պոս բա­ռե­րը խմ­բա­վո­րի՛ր ը­ստ ա­ղյու­սա­կի։

 

Գո­յա­կան

ածա­կան

 

 

 

ԱՐ­ԺԵՔ ԵՎ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐ­ՄՈՒՆՔ 

8. «Ար­ևի խա­վա­րում» գր­ված­քը նախ բեռ­նա­թա­փի՛ր ա­ծա­կան­նե­րից, ա­պա, ը­նդ­հա­կա­ռա­կը, ըն­դար­ձա­կի՛ր նոր ա­ծա­կան­նե­րով։ Ո­՞ր դեպ­քում ի­՞նչ ե­նք շա­հում և ի­՞նչ կորց­նում։

 

 

 

ՈՐԱԿԱԿԱՆ ԵՎ ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ԱԾԱԿԱՆՆԵՐ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Հաշվելի — որի քանակին հնարավոր է տալ թվային արտահայտություն։ 

Միջնաբերդ — ինքնուրույն պաշտպանության հարմարեցված կառույց քաղաքի կամ ամրոցի մեջ։ 

Բռնակալ — բռնությամբ և կամայականություններով իշխող (անձ)։ 

Մագաղաթ  — կենդանու մորթուց պատրաստված թղթանման թաղանթ՝ գրելու համար։ 

Տտիպ — լեզուն և բերանի լորձաթաղանթը կուչ անելու զգացում առաջացնող (համ)։

Հառնել — 1. վեր կենալ, ելնել, բարձրանալ, 2. վերակենդանանալ, հարություն առնել, 3. վերելք ապրել, զարգանալ։

Նկարագրական — 1. (տվյալ դեպքում) որևէ առարկայի, երևույթի կամ տեղանքի հատկանիշերը տարածական հաջորդականությամբ ներկայացնող (գրվածք), 2. փաստերի թվարկման բնույթ ունեցող։ 

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Աշխարհում հայտնի .................................. մեծ մասամբ եղել են անողորմ, վրեժխնդիր, նենգ, երախտամոռ, ինքնահավան։

բ) Բոլոր իրական թվերի բազմությունը անսահման է և ........................ չէ։

գ) Հույները ........................... կոչում էին ակրոպոլիս, հռոմեացիները՝ կապիտոլիում, ռուսները՝ կրեմլ։

դ) Փշարմավը դեղին մանրահատիկ հատապտուղ է՝ թթու և ................ համով։

ե) Երբ թուղթը սկսեց լայնորեն արտադրվել ու կիրառվել, ........................ գործածությունը դադարեց։

(միջնաբերդ, մագաղաթ, բռնակալ, տտիպ, հաշվելի)

 

2․ Կազմի՛ր նախադասություններ՝ հառնել, նկարագրական բառերը կիրառելով տարբեր իմաստներով։ 

­ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ․ կա­պե­րի ստեղ­ծում

 3. Որակական ածականը համեմատի՛ր հարաբերական ածականի հետ և հակադրի՛ր դրանք։ Բացատրի՛ր, թե ինչու, օրինակ, լուսավոր բառը ոչ թե հարաբերական, այլ որակական ածական է։

4. Տեղեկություննե՛ր հավաքիր Կարսի միջնաբերդի մասին: «Կարսի միջնաբերդը» գրվածքը կարդալիս ուշադրությո՛ւն դարձրու, թե Եղիշե Չարենցը ինչպես է ներկայացրել Կարսի միջնաբերդի պատմությունը, և զուգահե՛ռ անցկացրու քո դուրս բերած տեղեկությունների հետ:

5․ Սյունակներից տարբեր ուղղություններով ընտրելով մեկական արմատ՝ ստացի՛ր ածականներ, որոշի՛ր տեսակն ըստ իմաստի․

պտղահյութ                      շինանյութ

արագահոս                      ակնոց

արձակուրդ                      սրընթաց

հաճոյախոս                     ոսկեհեր

պաշտամունք                  բարեբեր

6. Յուրաքանչյուր հարաբերական ածական կապված է որևէ գոյականի հետ։ Գծապատկերով արտահայտի՛ր այդ կապերի տեսակները, մեկնաբանի՛ր և բե՛ր օրինակներ։

7. Ներկայացրո՛ւ Կարսի բերդի կառուցվածքը և հնարավոր գործառույթները՝ օգտվելով գրվածքի ընձեռած և քո հայթայթած հավելյալ տեղեկություններից։

8. Ներկայացրո՛ւ Կարսի բերդը պատմական ժամանակի մեջ և աշխարհագրական տարածքում՝ օգտվելով գրվածքի ընձեռած և քո հայթայթած հավելյալ տեղեկություններից։

9. Ե. Չարենցի «Կարսի միջնաբերդը» շարադրանքը նկարագրական գրվածք է՝ գեղարվեստական ոճով։ Հիմնավորի՛ր դա։

10. «Կարսի միջնաբերդը» գրվածքի գոյականներից կազմածդ 10 ածականները կիրառի՛ր խոսքում և մեկնաբանի՛ր դրանց արտահայտած վերաբերմունքը առարկաների և իրադրության հանդեպ։

11․ Մարդ, գործ, հրաշք, համ, տեղ գոյականներից համապատասխան ածանցներով ստացի՛ր ածականներ, որոշի՛ր դրանց տեսակը։

12․ Հետևյալ բառերի ո՞ր արմատներով է հնարավոր ստանալ տ– նախածանցով ածականներ․

կարողություն, անդարձ, նվիրական, գրավոր, հաճոյանալ, հասանելիություն, ձևական

13․ –Ալի, –ակի, –կոտ, –ավետ, –ոտ, –յալ վերջածանցները միացրո՛ւ հետևյալ բառերից ընտրված արմատներին և ստացի՛ր ածականներ․

հավելավճար, քմծիծաղ, շեշտադրություն, յուղաբեր, ճաշացուցակ, նրբաբույր

14. Հաշվելի, միջնաբերդ, բռնակալ, տտիպ, մագաղաթ բառերով կազմի՛ր նախադասություններ։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. ամփոփում­

15. Գրվածքից դո՛ւրս բեր բանալի բառեր ու արտահայտություններ, ապա ամփոփի՛ր՝ ինչ զգացմունքներով և իղձերով է Եղիշե Չարենցը նկարագրել Կարսի միջնաբերդը։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

16. Գրի՛ր ե­րկ­խո­սու­թյուն ըն­կե­րոջդ հետ՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով տար­բեր կառուցվածքի ածականներ և վե­րա­բեր­մունք դրս­ևո­րե­լով ի­րադ­րու­թյուն­նե­րի, ան­հատ­նե­րի նկատ­մամբ։

17․ Տե­սանյո՛ւթ պատ­րաս­տիր Կարսի ու նրա միջնաբերդի մա­սին։ Տե­սա­նյու­թը քննար­կե՛ք դա­սա­րա­նում։

 

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

18. Հարաբերական ածականը ցույց է տալիս առարկայի՝

• ինչից լինելը՝ երկաթյա (դուռ), ոսկեկուռ (խաչ), փայտաշեն (տուն), բրդե (վերմակ),

• ինչին կամ ում վերաբերելը՝ արձակուրդային (վճար), ուսումնական (ծրագիր), վարորդական (իրավունք), հայրենի (հող),

• ինչին կամ ում պատկանելը՝ համայնքային (հողեր), հայրական (տուն), վանքապատկան (գյուղ),

• ինչին կամ ում առնչվելը՝ ավարտական (դասարան), ջրային (կենդանի), ամանորյա (հանգիստ), զինվորական (դատախազ),

• ինչին կամ ում բնորոշ լինելը՝ հունվարյան (սառնամանիքներ), կանացի (շարժուձև), մարդկային (խիղճ), գյուղական (առօրյա), սարյանական (ոճ), արծվենի (հայացք) և այլն։

Ո՞րն է այս բոլորի համար ընդհանուր հատկանիշը։ Եզրակացությունը հիմնավորե՛ք տրամաբանորեն։

 

 

ԱԾԱԿԱՆԻ ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅԱՆ ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ 

 

ԱՆԾԱՆՈԹ ԲԱՌԵՐ 

Տարագիր— հայրենիքից դուրս՝ օտարության մեջ ապրող։

Վարչական — պետության կամ հիմնարկի ղեկավարմանն առնչվող։

Բացարձակ — 1. լիակատար, լիովին, անվերապահ, 2. անսահմանափակ, 3. որևէ հարաբերությունից անկախ։ 

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Իրաքում խաղաղապահ .......................... իրականացնող հայկական զորախումբը երեկ ամերիկյան ինքնաթիռով վերադարձավ հայրենիք:

բ) Իրենց լիազորությունները վերազանցող պաշտոնյաները ենթարկվում են ......................... պատասխանատվության։

գ) Ավ. Իսահակյանը երկար տարիներ ապրել է Եվրոպայում որպես ..................։

(տարագիր, առաքելություն, վարչական)

 

2․ Կազմի՛ր նախադասություններ մելիք բառի տարբեր իմաստներով։ 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կերպարի բնութագրում

3․ «Նուբար Նուբարյան» գրվածքն ընթերցելիս դո՛ւրս գրիր այն բառերը կամ արտահայտությունները, որոնք կօգնեն բնութագրելու Նուբար Նուբարյանին։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

4․ «Բարերարության դուռը բացելը դժվար է, բայց և դժվար է այն փակելը» (ասացվածք):

5. «Նուբար Նուբարյան» գրվածքն ընդարձակի՛ր՝ մի քանի համեմատու­թյուն­ներով և արտահայտիչ ածականներով։

6. Ածականի նշանակության մեջ ի՞նչ փոփոխություն է կատարվում, երբ փոխվում է նրա համեմատության աստիճանը դրականից բաղդատական և գերադրական։ Պատասխանները հիմնավորի՛ր օրինակներով։

7. Մեկնաբանի՛ր գործառական տարբերությունները լավ, ավելի լավ, առավել լավ, նույնքան լավ, պակաս լավ, նվազ լավ, ամենալավ, լավագույն արտահայտությունների միջև։

8. Համակարգված և բանաձևված ներկայացրո՛ւ ածականի համեմատության աստիճանների գործառույթը և խոսքային արտահայտության կառուցվածքը։

9․ «Նուբար Նուբարյան» գրվածքում գտի՛ր ածականները, բնութագրի՛ր քերականորեն։

10. «Նուբար Նուբարյան» գրվածքի որևէ պարբերություն խմբագրի՛ր այնպես, որ հարուստ լինի ածականի համեմատության աստիճաններով։

11. Ածականի համեմատության ո՞ր աստիճանների դեպքում է կատարվում համեմատություն, և ի՞նչը ինչի՞ հետ է համեմատվում։ Բե՛ր օրինակներ։

12. Յուրաքանչյուր շարքում ընդգծի՛ր գերադրական աստիճանի 3–ական ածական.

ա) խստագույն, շագանակագույն, միագույն, վատթարագույն, վարդագույն, վիթխարագույն

բ) մանուշակագույն, բազմագույն, հիմարագույն, չարագույն, դժվարագույն, բոցագույն

գ) ամենազգաց, ամենակոշտ, ամենասուր, ամենիմաց, ամենակործան, ամենաքիչ

դ) ամենանուրբ, ամենափրկիչ, ամենատենչ, ամենաճկուն, ամենաստեղծ, ամենանվաստ

 

13․ Ո՞ր նախադասություններում կան գերադրական աստիճանով գործածված ածականներ։

ա) Ես առաջին անգամ անցա իմ կյանքի ամենաերկար ճանապարհը։

բ)  Պապիկս ամենատես է, հաճելի է նրա հետ զրուցելը։

գ)   Ցավագին հիշողությունները չէին լքում նրան։

դ)  Քույրս ոսկեգույն մազերը ժառանգել էր տատիկիցս։

ե)  Լավագույն շնորհավորանքները ես ստացել եմ օլիմպիադայում հաղթելիս։

 

14․ Ամեն շարքում գտի՛ր ածականի գրության սխալը։

ա) ավելի փայլուն, բարձրագույն, ամենիցլավ

բ)  առավել խելացի, ամենա սուր, ավելի մաքուր

գ)  ավելի համեստ, ամենալավագույն, ամենից հմայիչ

 

15. Ստուգի՛ր գիտելիքներդ աշխարհագրությունից։ Փակագծերում տրված բառերը տեղադրի՛ր նախադասություններում՝ բազմակետերի փոխարեն։ Գտի՛ր համեմատության աստիճաններով գործածված ածականները։

ա) ․․․․․․․․․․ օվկիանոսն ավելի մեծ է, քան ․․․․․......․ օվկիանոսը։

բ) Ամենախոշոր մայրցամաքը ․․․․․․․․ է, որին մեծությամբ հաջորդում է ․․․․․․․․․․։

գ) Ամենից փոքր մայրցամաքը ․․․․․․․ է, որը տարածքով մի փոքր է զիջում ...................։

դ) Հայաստանի ամենամեծ գետը ․․․․․․․ է, որը Կովկասի երկար գետերից մեկն է։

ե) Շիրակի մարզից է սկսվում ․․․․․․․․․․․ գետը, որը ջրառատությամբ ՀՀ երրորդ գետն է։

զ) Սևանա լճից սկիզբ առնող միակ գետը ․․․․․․․․․ է, որն ավելի երկար է, քան Սևանի մեջ թափվող որևէ գետ։

է) Հայերի համար սրբագույն և ամենաթանկ լեռը ․․․․․․․․․ է։

(Հրազդան, Եվրասիա, Արաքս, Ատլանտյան, Մասիս, Ավստրալիա, Ախուրյան, Աֆրիկա, Խաղաղ, Անտարկտիդա)

 

16․ Ուսումնական այլ առարկաներից գտի՛ր 4–5 այնպիսի տեղեկություններ, որոնք հնարավոր է արտահայտել համեմատելի հատկանիշերով (բաղդատական և գերադրական աստիճաններով) և ներկայացրո՛ւ դասարանին։

­17. Տեղեկություննե՛ր հայթայթիր Սուեզի ջրանցքի և դրա կառուցման պատմության մասին։ Համեմատի՛ր դա Պանամայի ջրանցքի հետ։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ․ կա­րևո­րի դուրսբերում

18. «Նուբար Նուբարյան» գրվածքը կարդալուց հետո ասա՛, թե դրանում որն էր քո կարծիքով ամենակարևոր տեղեկությունը։

 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

19. Հիմնավորված պատասխանի՛ր հետևյալ հարցերին՝ կիրառելով դրական, բաղդատական և գերադրական աստիճանի ածականներ։ Խմբերով կազմակերպե՛ք քննարկում։

ա) Քո կարծիքով համարձակությո՞ւնն է լավ, թե՞ համեստությունը։

բ) Դու մշտապես արդարացի լինելու կողմնակի՞ցն ես, թե՞ դա պայմանավորված է հանգամանքներով։

գ) Դպրոցական համազգեստի՞ կողմնակիցն ես, թե՞ ազատ հագուստի։

20. Ցո՛ւյց տուր բարեգործության տեղը հայերի անհատական և մշակութային արժեհամակարգերում։

21. Քննարկո՛ւմ կազմակերպեք բարեգործության հասարակական նշանակու­թյան մասին։

 

Համագործակցություն. վերլուծում և քննարկում

22. Կան ածանցներ, որոնցով կազմված ածականները համեմատություն են արտահայտում, թեև համեմատության աստիճաններ չեն կազմում։ Օրինակ՝ նեղ – նեղլիկ, զվարթ – զվարթագին, լուռ – լռին, երկար – երկարավուն, մանր – մանրոտ, անուշ – անուշիկ, տաք – տաքուկ)։ Ի՞նչ իմաստային նրբերանգներ են հաղորդում ածականին այդ ածանցները։ Բերե՛ք օրինակներ և կատարե՛ք այդ ածանցների իմաստային դասակարգում։

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ածականի համեմատության աստիճանները

 

 

 

 

     համեմատության աստիճանների կազմության կանոնները

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել ածականի համեմատության աստիճանները

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել ածականները՝ համեմատության տարբեր աստիճաններով

 

 

 

 

     դասակարգել ածականներն՝ ըստ համեմատության աստիճանների

 

 

 

 

     կի­րա­ռել ածականի համեմատության աստիճանները գրա­վոր և բա­նա­վոր խոս­քում

 

 

 

 

 

 

 

ԱԾԱԿԱՆԻ ԿԻՐԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Անդորր — հանգիստ՝ անվրդով՝ խաղաղ վիճակ։ 

Մողես — թեփուկավոր երկարապոչ ոտավոր կամ անոտ փոքրաչափ սողուն, խլեզ։ 

Դինոզավր — անդրջրհեղեղյան հսկայամարմին սողուն, մեծամողես։ 

Բնանկար — որևէ տեղանքի (դաշտ, անտառ, հովիտ, լեռ, անապատ, ծով, երկինք, բնակավայր ևն) վերարտադրություն գծերի ու գույների կամ խոսքային նկարագրության միջոցով։

Քարածուխ — ընդերքից արդյունահանվող կարծր վառելանյութ։

Սաղարթ — բույսի տերևների ամբողջությունը։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Եթե ............................. պոչից բռնես, պոչը կպոկվի, կենդանին կփախչի, իսկ հետո նոր պոչ կաճի։

բ) Հազվադեպ էր զրույցներին միջամտում, բայց եթե խոսեր, կհայտներ մի .................. կարծիք, մի լուրջ դատողություն կաներ:

գ) Եթե դու կտրես տերևներս թարմ, Որ ես չունենամ ........................... ու պսակ, Իմ ուժն ու ավիշն արմատիս կտամ Ու հասակ կառնեմ ես սև հողի տակ:

դ) Դատելով ընդդիմադիր դաշտում տիրող կատարյալ ..................... և անգործունակ վիճակից՝ թեժության և անգամ թեթև քամիների հոտ չի գալիս:

ե) Առաջ մեր տունը ջեռուցում էինք փայտով, հետո՝ ............................, իսկ հիմա բնական գազով շոգեջեռուցման համակարգ ունենք։

(անդորր, ուրույն, մողես, քարածուխ, սաղարթ)

 

­ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ․ մտապատկերում

Եթե դու իրական պատկերները համեմատես գեղարվեստական գրականության մեջ ներկայացված պատկերների հետ, քո մեջ կձևավորվեն համեմատելու, նմանությունները և տարբերությունները համադրելու կարողություններ։

2․ Պատկերի՛ր Մթնաձորը քո պատկերացմամբ, ապա դա համեմատի՛ր «Մթնաձոր» գրվածքում ներկայացված պատկերների հետ։ Ի՞նչ նման տարրեր տեսար։ Ինչո՞վ էին տարբեր։

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

3. Դինոզավրն ու մողեսը ցեղակիցներ են։ Պարզապես մեկը հսկա է, մյուսը՝ գաճաճ։ «Մթնաձոր» գրվածքում մողեսի և դինոզավրի (մեծամողեսի) զուգահեռով ի՞նչ է ակնարկել Ակսել Բակունցը։

 

4. «Մթնաձոր» գրվածքում գտի՛ր 10 գոյական, որոնց ածանց կցելով՝ հնարավոր է ածական դարձնել։

5. «Մթնաձոր» գրվածքում գտի՛ր 5 ածական, որոնց ածանց կցելով՝ հնարավոր է գոյական դարձնել։

6․ Փակագծերում տրված ածականները բազմակետերի փոխարեն տեղադրի՛ր նախադասությունների իմաստին համապատասխան, բացատրի՛ր կիրառության բնույթը։

ա) ․․․․․...................․ ծովը գրավում էր այցելուներին։

բ) Նա հանդեսին ներկայացավ ․․․․․․................․ զգեստով։

գ) ․․․․․....................․ապրած օրը մարդուն պարգևում է ․․․․․..............․ քուն։

դ) Մարդու կյանքը նման է լուցկու տուփի․ լուրջ վերաբերվելը ․․․․․․․.............․ է, անլուրջ վերաբերվելը՝ ․․․․․․․․․․................։

ե) Ցանկացած մարդու խոսքից իսկույն հասկանում ես՝ ․․․․․................․ է, թե ․․․․․․․․․․։

զ) Ամենագլխավորը աչքով չես տեսնի, միայն սիրտն է ․․․․․․․․․․․.................։

(լավ, հանդարտ, ինքնատիպ, սրատես, երջանիկ, խելացի, ծիծաղելի, հիմար, վտանգավոր)

 

7․ Հիշենք, որ գոյականը կարող է ածականի պես լինել գոյականով արտահայտված անդամի լրացում (կին նախագահ, հրաշք աղջիկ)։ Ածականն էլ, ինչպես տեսանք, կարող է կիրառվել գոյականաբար։ Ո՞րն է այս փոխադարձ կապերի հիմքը։

8․ Մթնաձորում ժամանակի հետ ի՞նչն էր փոխվում, ի՞նչը՝ ոչ։

9․ Բնութագրե՛ք Մթնաձորը ժամանակի և տարածության մեջ։

10. Ակսել Բակունցի «Մթնաձոր» գրվածքը գեղարվեստական ոճով շարադրված բնանկար է։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։

11. «Մթնաձոր» գրվածքն ընդարձակի՛ր՝ ավելացնելով մակդիրներ։ Մեկնաբանի՛ր դրանց դերը։

12․ Նկարագրի՛ր ձմեռային բնանկար՝ ձյունապատ անտառներ ու լեռներ, պարզկա օր։ Օգտագործի՛ր համեմատություններ և մակդիրներ։

13․ Մթնաձոր անունով գյուղ ներկայումս չկա, սակայն անցյալում եղել է։ Գտե՛ք տեղեկություններ դրա մասին։

 

­ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ․ դիտարկում, կանխատեսում

14․ Ամփոփի՛ր «Մթնաձոր» գրվածքն ընթերցելիս կատարածդ համեմատությունները և տպավորություններդ ներկայացրո՛ւ հնարավորինս արտահայտիչ՝ օգտագործելով ածական մակդիրներ, փոխաբերություններ, համեմատություններ։

15․ Փորձե՛ք կանխատեսել, թե «Մթնաձոր» պատմվածքում Մթնաձորի նկարագրությանը ինչ դեպքեր են հաջորդելու։

 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

16․ Ի՞նչ վերաբերմունք է արտահայտել Ակսել Բակունցը Մթնաձորի իրականության, անցուդարձի նկատմամբ։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

17. Գրե՛ք դերախաղերի բեմագրեր՝ ուշադրություն դարձնելով ածականների կիրառությանը։ Բեմադրե՛ք դրանք և ներկայացրե՛ք դասարանում։ Տեսագրե՛ք ներկայացումը և տեղադրե՛ք դպրոցի կայքում։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ. երևույթի իմաստավորում

18. «Մթնաձոր» բնանկարը Բակունցի համանուն պատմվածքի սկզբնամասն է։ Կարդա՛ պատմվածքը և մեկնաբանի՛ր այս սկզբնամասի դերը և նշանակությունն ամբողջ պատմվածքի համար։ Սկզբնամասը ներդաշնակո՞ւմ, թե՞ հակադրվում է պատմվածքի հերոսների ապրումներին, հոգեվիճակին, տրամադրությանը, միջավայրին, վարք ու բարքին։

 

 

 ԹՎԱԿԱՆ ԱՆՈՒՆ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Բաշխում — 1. (տվյալ դեպքում) բաժին–բաժին հատկացնելը, 2. մասերի բաժանելը։  

Վիշապաքար — ձկնակերպ մեծ քարե արձան՝ կապված ջրի հնագույն պաշտամունքի հետ։ 

Ճգնավոր  — 1. աշխարհիկ վայելքներից հրաժարված միայնակյաց, անապատական, 2. հավատի նահատակ, մարտիրոս, 3. առօրյա կյանքից մեկուսացած մտավորական։

Աճյուն — 1. այրած դիակի մոխիր, 2. (տվյալ դեպքում) դիակից մնացած հող՝ փոշի, 3. (փխբ.) շիրիմ։ 

Մասունք — 1. (տվյալ դեպքում) աճյունի մասեր, 2. հին հուշարձանի մնացորդ, 3. (փխբ.) շատ թանկագին՝ սրբազան բան։ 

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Կոմիտասի անվան այգին թերևս շատ է տարբերվում մայրաքաղաքի մյուս այգիներից, որովհետև այստեղ են ամփոփված մեր մեծերի ..............................:

բ) Այսքան բարձր, ազատ լեռներ՝ ............. Մասիսներ, և գերի՞։

գ) Գիտնական ընկերս գրեթե ............................... կյանք է վարում. ամբողջ օրը նստած գործ է անում։

դ) Այսօր երեկոյան ներկա եմ լինելու «...................» ազգագրական համույթի համերգին։

ե) Հնում ............................ էին տեղադրում աղբյուրների ջրանցքների, ջրամբարների, լճերի մոտակայքում որպես ջրի աստվածության կուռքեր։

(ճգնավոր, վիշապաքար, աճյուն, մասունք, սեգ)

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. հարցերի ձևակերպում

Փաստական, բանավիճային, գաղափարական հարցեր կազմելը քո մեջ ձևավորում է  ճիշտ և նպատակային հարցեր կազմելու կարողություն ու հմտություն։

2. Կարդա՛ «Խուստուփ լեռ» գրվածքը և կազմի՛ր  երեք  փաստական, երկու գաղափարական, մեկ  բանավիճային հարցեր՝ գնահատելով նմանատիպ հարցեր կազմելու հմտություններդ։

 

3․ Փակագծերում գրված քանակական թվականները դարձրո՛ւ դասական։

Մենք դիտեցինք 2 գործողությամբ ներկայացում։ (1) տեսարանը դեռ ոչինչ չէր ասում ներկայացման գաղափարի մասին, բայց (2) արարից ամեն ինչ պարզվեց և գերազանցեց մեր սպասելիքները։ Միակ թերությունն այն էր, որ մեր տեղերը (13) շարքում էին։ Ես որոշել եմ, որ հաջորդ անգամ տոմսեր կվերցնեմ (4) շարքի տեղերից։

4․ Բառակազմական վերլուծությա՛ն  ենթարկիր քանակական, դասական, բաշխական բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

5. «Խուստուփ լեռ» գրվածքից դո՛ւրս գրիր ամենուրեք, անհատական, խորդուբորդ, կործանում բառերի հականիշները և կազմի՛ր հականիշային բառազույգեր։ 

6. Ինչո՞ւ է Խուստուփը սուրբ լեռ համարվել։ Հիշի՛ր Հայկական լեռնաշխարհի մյուս սուրբ լեռները։ Կարո՞ղ ենք ասել, որ Խուստուփը ոչ այնքան համահայկական, որքան տարածաշրջանային սուրբ լեռ է։ Ո՞ր տարածաշրջանը նկատի ունենք։

7. Քանակական թվականները կազմում են թվային շարք։ Ի՞նչ կառուցվածք ունի այդ շարքը։ Որո՞նք են դրա գործառույթները։

8. Քարտեզագրական աշխատանքներում ի՞նչ դեր ունեն «սանդղակ, համամասնություն, քանակ» հասկացությունները։ Հիշե՛ք «Աշխարհագրությունից» անցածը։                                    

9. Որո՞նք են ժամանակի և տարածության չափման համակարգերը։ Ինչո՞վ են դրանք տարբերվում։

10. Վիշապաքարերը մշակութային ինչ–որ արժեհամակարգի բաղադրիչ են։ Բնութագրե՛ք այդ արժեհամակարգը։ Խնդիրը դիտարկե՛ք պատմական, ազգագրական, կրոնական–հավատալիքային, արվեստագիտական տեսանկյուններից։

11. Համեմատե՛ք և պարզե՛ք՝ թվականների կազմության ինչ տարբերակներ կան այլ լեզուներում, և դրանցից որն է համընկնում հայերենին։

12. «Խուստուփ լեռ» գրվածքը տեղեկատվական բնույթի է։ Շարադրված է մասամբ գիտական, մասամբ հրապարակախոսական ոճով։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումները։

13․ Բազմակետերի փոխարեն տեղադրի՛ր անհրաժեշտ թվականները։

ա) Ավարայրի ճակատամարտը տեղի է ունեցել ․․․․․․ թվականին։

բ) Հայերը քրիստոնեություն են ընդունել ․․․․․․․ թվականին։

գ) Եղիշե Չարենցը ծնվել է ․․․․․․․ թվականին։

դ) Չարենցի առաջին ժողովածուն կոչվում էր «․․․․․ երգ տխրադալուկ աղջկան»։

14․ Գրի՛ր դարձվածքներ, որոնցում լինեն թվականներ, բացատրի՛ր դրանց իմաստը։

15. Ի՞նչ տարբերություններ և ընդհանրություններ կան երեքական և երեք–երեք բառերի ձևի և բովանդակության միջև։ 

16. Թվական անվան հետ կապված լեզվաբանական հասկացությունները գտի՛ր մաթեմատիկայում և մեկնաբանի՛ր ընդհանրություններն ու տարբերությունները։

17. Քարտեզի վրա գտե՛ք Խուստուփ լեռը։ Ամբողջացրե՛ք նրա տեղորոշման տվյալները և նկարագրությունը։

18. Ո՞րն է մեկական բաշխման գումարային նվազագույն քանակը։ Հիմնավորի՛ր պատասխանդ։ Սա մաթեմատիկակա՞ն խնդիր է, տրամաբանակա՞ն, թե՞ լեզվական։

19․ Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Ով ենք մենք» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կարևորի դուրսբերում­ և ամփոփում

20․ Ընկերներով քննարկե՛ք «Խուստուփ լեռ» գրվածքում ներկայացված կարևոր արժեքները և արե՛ք եզրակացություններ։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

21. Տեսանյո՛ւթ պատրաստեք վիշապաքարերի մասին՝ ներկայացնելով դրանց արժեքը տարբեր տեսանկյուններից։ Տեսանյութը ներկայացրե՛ք դասարանում։

22. Գարեգին Նժդեհի աճյունի մասունքները Հայաստան բերվելուց հետո թաղվել են երեք տարբեր վայրերում։ Բացատրե՛ք այդ հանգամանքը՝ նկատի ունենալով, թե երբ է դա արվել, ինչ վերաբերմունք է եղել Նժդեհի նկատմամբ տարբեր ժամանակներում։

23. Խմբով մեկնաբանե՛ք Գարեգին Նժդեհի կիսանդրու պատվանդանին փորագրված խոսքերի իմաստը։ Ընդհանուր հայտարարի գալուց հետո գրավոր շարադրե՛ք այդ մեկնաբանությունը։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

24. Դասարանցիներով տեղեկություննե՛ր հայթայթեք Սյունիքի մարզի, Կապանի, Գեղանուշ գյուղի մասին, սահիկաշա՛ր պատրաստեք և ցուցադրե՛ք դասարանում։ Վերաբերմո՛ւնք արտահայտեք և գնահատե՛ք աշխատանքը։ Տեսանյութերի վերաբերյալ մեկնաբանություննե՛ր գրեք։ Քերականորեն վերլուծե՛ք դրանք, դո՛ւրս գրեք փոխանուն ածականներն ու թվականները։

25. Քայլարշավի մասնակցի անունից պատրաստի՛ր դեպի Խուստուփ լեռ արշավի օրագրություն՝ արձանագրելով ոչ միայն ընթացիկ գործողություններն ու դեպքերը, այլև քո ստացած տպավորությունները։ Օգտագործի՛ր հուզական խոսք՝ կիրառելով արտահայտիչ ածականներ։ Օրագրությունը քննարկե՛ք դասարանում։

26. Հերոս զորավար Գարեգին Նժդեհի կենսագրության մասին ուսումնական նյո՛ւթ պատրաստիր և ներկայացրո՛ւ լսարանին։

27. Լրացրո՛ւ թվականի իմաստային տեսակները բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

 

նշանակություն

կազմություն

օրինակ

քանա­կական

թիվ կամ առարկաների որոշակի քանակ

պարզ

մեկ, քսան

–(ա)սուն վերջածանցով

քառասուն

բարդ

հարյուր մեկ

բարդ ածանցավոր

ութսունինը

դասա­կան

առարկայի թվային կարգ

–(ե)րորդ վերջածանցով

երկրորդ, քսաներորդ

բաշխա-­կան

առարկաների քանակական հավասար բաշխում

–ական վերջածանցով

հինգական

քանակական թվականի կրկնությամբ

երեք–երեք

 

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ. հետազոտություն

­28. Մեկ թվականն ունի նաև խոսակցական երանգով մի տարբերակը։ Մի քանի թվականներ ունեն արմատային տարբերակներ՝ երկ–/երկու–/երկուս– (երկ–րորդ, երկու–ական, երկուս–ներ), եր–/երե–/երեք–/եռ– (եր–րորդ, երե–սուն, երեք–ական, եռ–յակ, եռ–ակի), չոր–/չորս–/չորք–/քառ– (չոր–րորդ, չորս–ական, չորք–ոտանի, քառ–յակ, քառ–որդ) և այլն: Թվականների այս տարբերակները կիրառման ի՞նչ յուրահատկություններ ունեն։

 

 

ԹՎԱԿԱՆԻ ՈՒՂՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԿԻՐԱՌՈՒԹՅՈՒՆԸ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Տոմարագետ — ժամանակագրական և աստղաբաշխական հաշվումների մասնագետ։ 

Տեղեկատվական — տեղեկություններ հաղորդող, իրազեկիչ։

Վարկանիշ — որևէ առարկայի կամ երևույթի որակի, կարևորության, իրավասության, հանրահայտության, գրավչության կամ այլ հատկանիշի աստիճանը արտահայտող թվային կամ կարգային ցուցիչ, ռեյթինգ։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) ............................ կարևոր պարտականություններից են եկեղեցական տոնացույցներ կազմելն ու թարմացնելը, արևի ու լուսնի խավարումների օրերն ու ժամերը կանխատեսելը։

բ) Լավագույն ..................................... համակարգն այն է, որը նվազագույն ծավալով ապահովում է տվյալ նպատակի համար անհրաժեշտ և բավարար քանակի ու որակի իրազեկում։

գ) Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության հայ մասնակիցներն աչքի են ընկնում իրենց անհատական միջազգային բարձր .....................։

դ) Զվարճալի խնդիրները կոչվել են .............................., քանի որ հաճախ մատուցվել են կերուխումի մասնակիցներին զբաղեցնելու և զվարճացնելու նպատակով։

(վարկանիշ, տոմարագետ, խրախճանական, տեղեկատվական)

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կապերի ստեղծում

Եթե ընթերցածդ տարբեր ոճերի գրվածքները համեմատես իրար հետ, ապա քո մեջ կձևավորվի տարատեսակ գրվածքները տարբերակելու կարողություն։

2. Ընթերցի՛ր «Անանիա Շիրակացի» գրվածքը և նշի՛ր՝ ինչ ոճով է շարադրված։

 

ՔՆ­ՆԱՐԿ­ՈՒՄ

3. Անանիա Շիրակացին այն կարծիքի էր, որ Երկիրը գնդաձև մարմին է տիեզերքում, սակայն նրա տիեզերագիտական հայացքները երկրակենտրոն էին։ Դա որքանո՞վ էր առաջադիմական իր ժամանակի համար։

4. Վերընթերցի՛ր «Խոսքի մասեր» դասանյութի «Հայոց լեզու» բանաստեղծությունը, հաշվի՛ր տների, տողերի, վանկերի թիվը, կազմի՛ր բանաստեղծական տան կառուցվածքի թվային պատկերը բանաձևի տեսքով։

5․ Թվականները հանի՛ր փակագծերից, գրի՛ր ինչպես հարկն է և կարդա՛ ճիշտ արտասանությամբ։

ա) (20)  դարի (20) թվականներից  Երևանում սկսում են բացվել տարբեր բուհեր։

բ) (3)ահարկ շենքեր այժմ քիչ են կառուցվում։

գ) Նա իր սիրելիին այցի գնաց (4)անիվ կառքով։

դ) Նրանցից (2)ը մնացին՝ հյուրերին դիմավորելու։

ե) Խոսքերիդ (1/10) մասին անգամ չեմ հավատում։

զ) Նա (9) անգամ կրկնեց նույն միտքը։

6․ Մեկ, երեք, չորս թվականների փոփոխված արմատներով կազմի՛ր բարդ և բարդ ածանցավոր բառեր, կիրառի՛ր նախադասություններում։

7. «Անանիա Շիրակացի» գրվածքից դո՛ւրս գրիր աննշան, նույն, կորցնել, տաղտկալի բառերի հականիշները և կազմի՛ր հականիշային բառազույգեր։ 

8. «Անանիա Շիրակացի» գրվածքում գտի՛ր ուղղագրական արժեք ունեցող բառեր և ավելացրո՛ւ բառատետրումդ։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։ 

9. Համակարգված ներկայացրե՛ք թվականների իմաստային ու կառուցվածքային տեսակների գործառույթը խոսքում։

10. Վե՛ր հանիր և ներկայացրո՛ւ կայունությունն ու փոփոխությունը թվականների կազմության մեջ։

11․ Համեմատե՛ք «ամբողջ թիվ» և «թվային կարգ» հասկացությունները։ Ի՞նչ սկզբունքային հակադրություն կա դրանց միջև, և դրանից ի՞նչ առանձնահատկություններ են բխում։

12․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում Անանիա Շիրակացին՝ որպես պատմական անձ։ 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

13. Ինչո՞ւ իր ժա­մա­նա­կի հա­մար չա­փա­զանց հա­մար­ձակ էին Շի­րա­կա­ցու կար­ծիք­նե­րը Տիե­զեր­քի ու տիե­զե­րա­կան մար­մին­նե­րի մա­սին։ Հիմնավորի՛ր կարծիքդ։

14. Ի՞նչ արժեքների համար էին մարդիկ հեռավոր վայրերից գալիս Անանիա Շիրակացու մոտ ուսանելու։

15. «Անանիա Շիրակացի» գրվածքն, ըստ բովանդակության, գիտահանրա­մատչելի տեղեկատվական գրվածք է՝ չեզոք ոճով։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

16. Բառակազմական և քերականական ի՞նչ հանգամանքներ են նպաստում թվականների հետ կապված ուղղագրական և ուղղախոսական խնդիրների առաջացմանը։ Այս և նախորդ երկու դասանյութերի հիման վրա ի մի՛ բերեք այդպիսի բոլոր դեպքերը, արե՛ք եզրակացություններ, ձևակերպե՛ք թվականների ուղղագրության և ուղղախոսության մանրամասն կանոններ ու ենթականոններ։ Պատրաստե՛ք ուսումնական նյութ և ներկայացրե՛ք լսարանին։

17. Լրացուցիչ տեղեկություննե՛ր հավաքիր Անանիա Շիրակացու, նրա երկերի մասին, պատրաստի՛ր սահիկահանդես և ներկայացրո՛ւ դասարանում։

18. Գտե՛ք, կարդացե՛ք Անանիա Շիրակացու խրախճանականները, պատմությո՛ւն հորինեք, բեմագի՛ր պատրաստեք՝ կիրառելով թվականներ։ Դերաբաշխո՛ւմ արեք և բեմադրե՛ք պատմությունը, տեսագրե՛ք և տեղադրե՛ք դպրոցի կայքում։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ. հաշվումներ և հետազոտություն

19. Գտե՛ք որևէ հանրահայտ հեքիաթի հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն լիարժեք (չկրճատված, չհարմարեցված) էլեկտրոնային տարբերակները, «Վորդ» խմբագրիչի օգնությամբ հաշվե՛ք դրանցից յուրաքանչյուրի նիշերի և բառերի քանակը, հաշվարկե՛ք բառերի միջին երկարության չափը, այդ տվյալները ամփոփե՛ք աղյուսակում, արե՛ք եզրակացություններ և ներկայացրե՛ք լսարանին։

20. Տեղեկություննե՛ր հավաքեք ՀՀ ժողովրդագրական ներկա իրավիճակի մասին (բնակչության թիվը, ծնունդների ու մահացության, ներգաղթի ու արտագաղթի, բնական ու մեխանիկական աճի թվեր և այլն), ամփոփե՛ք դրանք աղյուսակներում, եզրակացություննե՛ր արեք և ներկայացրե՛ք լսարանին։

21. Առանձնացրե՛ք տարբեր ոճերի (գիտական, գեղարվեստական, հրապարակախոսական, վարչական ևն) և տարբեր ոլորտների (տնտեսական, մարզական, քաղաքական, հոգեբանական, մաթեմատիկական, բնագիտական, գրականագիտական, բժշկական, պատմագիտական ևն) գրվածքների նույնաչափ (190–200 բառ) պատահական հատվածներ, դրանցից յուրաքանչյուրում հաշվե՛ք թվական անունների քանակը, այդ տվյալներն ամփոփե՛ք աղյուսակներում, եզրակացություննե՛ր արեք և ներկայացրե՛ք լսարանին։

 

ԹՎԱԿԱՆԻ ԳՐԱՌՄԱՆ ՁԵՎԵՐԸ

1. Շարքերից ընտրի՛ր և իրար կողքի գրի՛ր նույնարժեք թվականները.

12–րդ                    թ                      CCIV

204–րդ                  ծը                    MMMXLVI

3046–րդ                վխզ                 XII

58–րդ                    մդ                    IX

9–րդ                      ժբ                    LVIII

 

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Մտավոր — մտքի աշխատանք պահանջող, մտածելու հետ կապված։ 

Դիտողականություն — զգոն և ուշադիր լինելու, երկրորդական հանգամանքները և նրբին մանրամասները նկատելու ունակություն։ 

Հնարամտություն — դժվար իրավիճակներից հեշտ դուրս գալու, խելամիտ լուծումներ գտնելու կարողություն, տարբեր հնարքներ կիրառելով՝ ճիշտ կողմնորոշվելու հմտություն։ 

 

ԱՆԾԱՆՈԹ ԲԱՌԵՐ 

Աստղանիշ — աստղակերպ գրանշան։

«Բառաշղթա» — բառախաղի տեսակ, երբ հերթով գրվող (ասվող) բառերից յուրաքանչյուրը պիտի սկսվի նախորդ բառի վերջին տառով (հնչյունով)։

Այլընտրանք — 1. փոխբացառող երկու կամ ավելի հնարավորություններից մեկը, 2. այդպիսի հնարավորություններից մեկի ընտրության անհրաժեշտություն։

 

2․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Տողատակի ծանոթագրությունները եթե չեն համարակալվում, ապա կրում են ......................։

բ) Կարոյի ................................ շնորհիվ դուրս պրծանք ծուղակից և բարեհաջող հասանք մեր դիրքերը։

գ) Նկարիչը, սուր .............................. բացի, պետք է ունենա տարածական ճիշտ պատկերացումներ, ամուր և ճկուն ձեռք, պատկերավոր մտածողություն և այլն:

դ) Ես իմ ծրագրից կհրաժարվեմ, եթե առաջարկվի ավելի լավ .................................։

ե) Մեր ժամանակներում .................... աշխատանքով զբաղվողների թիվը աննախադեպ աճել է։

(այլընտրանք, աստղանիշ, մտավոր, դիտողականություն, հնարամտություն)

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կապերի ստեղծում

Եթե ընթերցածդ տարբեր ոճերի գրվածքները համեմատես իրար հետ, ապա քո մեջ կձևավորվի տարատեսակ գրվածքները տարբերակելու կարողություն։

 3․ Ընթերցի՛ր ««Բառագետ» սեղանի խաղ» գրվածքը և նշի՛ր՝ ինչ ոճով է գրված։

ՔՆ­ՆԱՐԿ­ՈՒՄ

4. Հին և միջնադարյան Հայաստանում դասական թվականները գրվում էին միայն հայերենի այբուբենի տառերով։ Ի՞նչ պատճառով հայերը սկսեցին գործածել նաև հռոմեական թվանշաններ։

5․ Փակագծերի թվանշանները գրի՛ր հարմար գրավոր արտահայտությամբ  ու  ձևով։ Կարդա՛ ճիշտ արտասանությամբ և մեկնաբանի՛ր։

Մենք առօրյայում հաշվարկը սկսում ենք (1), մաթեմատիկոսներն ու ծրագրավորողները՝ (0)։

(7) սիրելի թիվ է աշխարհում ամենաշատ մարդկանց համար:

Արիստոտելը (5) տարրն է ավելացրել  (4) տարերքներին՝ կրակ, ջուր, օդ, հող, և անվանել է եթեր, որը հիմք դարձավ ալքիմիկոսների փորձերի համար: 

(8) թիվը զուգորդվում է անսահմանության հետ. հորիզոնական դիրքում անսահմանության նշանն է։ Իսկ հին եգիպտացիների համար դա հավասարակշռության և տիեզերական խաղաղության թիվն էր:

(13) թիվը դարձել է անհաջողության խորհրդանիշ։ Դա ունի կրոնական սկիզբ, քանի որ խորհրդավոր ընթրիքի ժամանակ (13) առաքյալը մատնեց Քրիստոսին:

6․ Գրի՛ր քո և ընտանիքիդ անդամների ծննդյան թվականները հայերեն տառերի թվային արժեքներով։

7․  Բառակազմական վերլուծությա՛ն  ենթարկիր հնչյունագիր, գաղափարագիր, հնարամիտ բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

8. Գրվածքից դո՛ւրս գրիր մարմնական, նեղացնել, նվազագույն, լի, եզրային բառերի հականիշները և կազմի՛ր հականիշային բառազույգեր։

9. Գրվածքում գտի՛ր ուղղագրական արժեք ունեցող բառեր և ավելացրո՛ւ բառատետրումդ։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։ 

10․ Մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգ է ներկայացնում «Բառագետ» խաղը։ 

11. Աշխարհագրական առարկաների տեղը նշելու համար օգտագործվում են դիրքաթվեր (կոորդինատներ)։ Ինչպե՞ս են դրանք գրվում։

12․․ «Բառագետ» գրվածքը համանուն խաղի շահագործման հրահանգն է։ Բնութագրի՛ր դա որպես նկարագրական գրվածքի տարատեսակ։

13․. Համեմատե՛ք շախմատն ու «Բառագետը», նշե՛ք նմանություններն ու տարբերությունները աղյուսակի ձևով։

14․ Ինչպե՛ս ենք անվանում և տարբերում շախմատի տախտակի վանդակները։ Ի՞նչ միջոցներ են օգտագործվում։ 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

15. Կազմակերպե՛ք «Բառագետ» խաղի դասարանային մրցույթ, ամփոփե՛ք արդյունքները։ Կապ տեսնո՞ւմ եք աշակերտների ցուցաբերած արդյունքների և ուսումնական առաջադիմության միջև։ Ի՞նչ հատկանիշերով է աչքի ընկնում հաղթողը։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

16․ Գրիր վերլուծական շարադրանք մեր կյանքում թվերի դերի կարևորության մասին։ Հետևի՛ր, որ փաստարկներին և դրանց հիմնավորումներին զուգահեռ շարադրանքում առկա լինի նաև ներածական փոքրիկ պարբերություն, որտեղ արդեն իսկ կդրսևորվի քո կարծիքը։ 

 

ԹՎԱԿԱՆԻ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Կոտակ — (տվյալ դեպքում) փոքր, կարճահասակ։

Տիկնունի — 1. կանանց վերաբերող, 2. կանանոց, հարեմ։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. մտապատկերում

1․ Մինչև կարդալը պատկերացրե՛ք Խոսրովի անտառը, այնուհետև կարդացե՛ք «Խոսրովի արգելոց» գրվածքը, գտե՛ք այդ անտառի նկարներ և համեմատե՛ք երևակայական մտապատկերի հետ։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

2. Պետական արգելոցների ստեղծման նպատակը և դրանց տարածքներում գործող սահմանափակումները։

 

3. Ո՞ր նախադասության մեջ կա թվականի գրության սխալ:

ա) Նա առաջին անգամ էր իններորդ հարկի պատշգամբից ներքև նայում ու չէր վախենում:

բ) Երեք ընկերներով հիմնեցին այդ ընկերությունը և կարճ ժամանակում հասան հաջողության:

գ) Նա լավ չէր հիշում՝ երկո՞ւ, թե՞ երեք գլուխ պիտի կարդար այդ վեպից:

դ) Աշխատանքի երեքչորրորդն արդեն կատարված էր:

 

4. Արգելոցը բնապահպանական համալիր է։ Խոսրովի արգելոցի օրինակով ներկայացրե՛ք դրա կառուցվածքն ու գործառույթները։

5. Ներկայացրե՛ք Խոսրովի անտառը ժամանակի և տարածության մեջ։ Ի՞նչն է փոխվել, ի՞նչը՝ ո՛չ։

6. Նախօրոք պատրաստվելով՝ ելո՛ւյթ ունեցիր Հայաստանի այլ արգելոցների մասին, հաղորդի՛ր հավաստի տեղեկություններ և քանակական ու վիճակագրական տվյալներ։ Ուշադրությո՛ւն դարձրու թվականների համաձայնության դեպքերին։

7. «Խոսրովի արգելոց» շարադրանքն, ըստ հաղորդակցական նպատակի, տեղեկատվական գրվածք է՝ չեզոք ոճով։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

8. Ճիշտ կլինե՞ր, եթե հիմա էլ ստեղծվեին որսատեղիներ։

9․ Բնական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր են ներկայացնում քո ուսումնասիրած  արգելոցները։ 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

10. Խոսրովի արգելոցի (անտառի) մասին համացանցում ընկերներով գտե՛ք լրացուցիչ տվյալներ՝ հատկապես քանակական, դրանցով ընդլայնե՛ք «Խոսրովի արգելոց» գրվածքը՝ կազմելով աղյուսակներ, տրամագրեր, գծապատկերներ։ Հայթայթե՛ք նաև լուսանկարներ և պատրաստե՛ք բնապահպանական բովանդակությամբ քարոզչական տեսանյութ։ Ներկայացրե՛ք դա լսարանին: Տեղադրե՛ք  դպրոցի կայքում և այլ հարթակներում։

11․ Առանձին խմբերով պատրաստե՛ք տեղեկատվական հանդեսներ (փաստերով, թվերով), որոնք վերաբերեն դպրոցին (պատմություն, շրջանավարտներ, նշանավոր դեմքեր, դպրոցի կառուցվածք, շրջակա  միջավայր), պատրաստե՛ք պաստառներ, սահիկաշարեր, տեսանյութեր, հարցազրույցներ, ներկայացրե՛ք դասարանում: Ուշադրությո՛ւն դարձրեք թվականների ճիշտ արտասանությանը:

12. Ուսումնասիրի՛ր Խոսրովի անտառի պատմությունն ու աշխարհագրությունը։ Կազմի՛ր տեղեկատվական գրվածք։ Համեմատի՛ր դա ընկերներիդ կազմած գրվածքների հետ, գնահատի՛ր դրանք, հիմնավորի՛ր  քո տեսակետը։

 

 

ԴԵՐԱՆՈՒՆ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Ոխ — վրեժ։ 

Ոսոխ — ոխերիմ թշնամի։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Հայ ազգը դեռևս դիմանում է ժամանակի վայրիվերումներին, մինչդեռ նրա մի շարք ................. ազգեր դուրս են եկել պատմության թատերաբեմից։

բ) Վռամշապուհ արքան Վահրիճ անունով մեկի միջոցով ......................... է ուղարկում ասորի Դանիել եպիսկոպոսին՝ խնդրելով ուղարկել հայոց հին այբուբենի պահպանված օրինակը։

գ) Կռվի ................. էր, թինդ էր երեկ, Երեկ ճակատ էր ու բարիկադ, Երեկ ճչում էր ամեն մի քար, Ու պայքարում էր ամեն տերև։

դ) Անտիոքի և այլ քաղաքների բնակիչները ուրախությամբ ընդունում են Տիգրան Մեծի գերիշխանությունը և դառնում նրա ..............................։

ե) Մուշեղ սպարապետը վեհանձնության անօրինակ դաս տվեց ...................՝ պարսից Շապուհ արքային։

(հպատակ, դրացի, ոսոխ, շռինդ, հրովարտակ)

 

2. Կազմի՛ր նախադասություններ՝ գործածելով գոյականական, տարարմատություն եզրույթները: 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կարևորի դուրսբերում

Եթե Հովհաննես Թումանյանի «Մի կաթիլ մեղրը» գրվածքից դուրս բերես կարևոր մտքերն ու արտահայտությունները, ապա քո մեջ կձևավորվի ճիշտ ու սխալ, բարի ու չար արարքները տարբերակելու և պատճառահետևանքային կապերը վերլուծելու կարողություն։

3․ Հովհաննես Թումանյանի «Մի կաթիլ մեղրը» գրվածքից դո՛ւրս բեր կարևոր մտքերը։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

4. Ի՞նչ է նշանակում «մի կաթիլ մեղր» դարձվածքը։

5. Կարո՞ղ են դերանունները խոսքից ու խոսքաշարից դուրս որոշակիանալ և մտապատկերների հետ առնչվել։

6. Ինչպե՞ս կբացատրեք այն հանգամանքը, որ սոսկ մի կաթիլ մեղրի թափվելը կարող է դառնալ ահեղ պատերազմի պատճառ։ Արդյո՞ք մի կաթիլ մեղրն էր իսկական պատճառը, թե՞... Քննարկե՛ք, գտե՛ք և ձևակերպե՛ք իսկական պատճառը, որի համեմատ մի կաթիլ մեղրն ընդամենը պատրվակ էր։

7. «Մի կաթիլ մեղրը» գեղարվեստական շարադրանք է՝ հրապարակախոսական ոճով։ Նպատակն է՝ փաստարկելով  ապացուցելինչ–ինչ գաղափարներ ու գործողություններ՝ ցույց տալով դրանց ճիշտ, նպատակահարմար լինելը, կամ հակառակը։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։

8. Համաշխարհային պատմությունից կամ գրականությունից հիշո՞ւմ եք «մի կաթիլ մեղրից» առաջացած պատերազմներ կամ այլ արհավիրքներ։ Վերլուծե՛ք դրանք դասարանում։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում­ և ամփոփում

9․ «Մի կաթիլ մեղրը» գրվածքից դուրս բերածդ կարևոր մտքերը համեմատի՛ր ընկերոջդ դուրս բերած կարևոր մտքերի հետ։ Ի մի՛ բերեք դրանք՝ ցույց տալով պատճառահետևանքային կապերը։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

10․ Անհատական, քաղաքական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր են ներկայացնում «Մի կաթիլ մեղրի» երկու արքաների հրովարտակները։ 

11. «Մի կաթիլ մեղրը» գրվածքում համեմատի՛ր երկու թագավորների խոսքը և մեկնաբանի՛ր։ Բացատրի՛ր և պատճառաբանի՛ր դրանց բովանդակային գրեթե նույնությունը։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

12. Տեսանյո՛ւթ պատրաստիր Հովհաննես Թումանյանի և նրա գրական ժառանգության մասին։ Ցուցադրի՛ր դասարանում։ Խմբով դո՛ւրս գրեք դերանունները և վերլուծե՛ք։

13. «Մի կաթիլ մեղրը» ամբողջական երկի հիման վրա դասարանցիներով կազմե՛ք բեմագիր, ձեր ուժերով բեմադրությո՛ւն կազմակերպեք և ներկայացրե՛ք հանդիսատեսին՝ օգտագործելով առնվազն 20 դերանուն։

Դերանվան հիմնական բնութագրերն են.

գործածվում է գոյականի, ածականի, թվականի կամ մակբայի փոխարեն

 

­պա­տաս­խա­նում է իրեն առնչվող խոսքի մասի հար­ցե­րին

 

հոլովվում է առնչվող խոս­քի մասի պես

 

խոսքից դուրս ունի ընդհանրական (չտարբերակված) նշանակություն

 

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ է դերանունը

 

 

 

 

     ինչ տեսակներ ունի դերանունը

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տարբերել դերանուններն այլ խոսքի մասերից

 

 

 

 

     բնութագրել դերանուններն ըստ կազմության

 

 

 

 

     դասակարգել դերանուններն ըստ այլ խոսքի մասերի հետ առնչության

 

 

 

 

     կի­րա­ռել դերանունները գրավոր և բանավոր խոսքում

 

 

 

 

 

 

ԱՆՁՆԱԿԱՆ ԴԵՐԱՆՈՒՆ

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. նյութի վերապատմում և գնահատում

 Եթե «Սասունցի Դավիթը» գրվածքը վերարտադրես՝ վերլուծելով հերոսի վարքագիծը, կատարած քայլերը, հիմնավորես նրա որոշումների արդարացի և ճիշտ լինելը, ապա քո մեջ կձևավորվի հերոսներին արժևորելու և գնահատելու կարողություն ու հմտություն։

1․ Կարդա՛ «Սասունցի Դավիթը» գրվածքը և բնութագրի՛ր  Սասունցի Դավթին։ Պատմությունից կամ գրականությունից հիշի՛ր նմանատիպ մի քանի հերոսների։

2. «Սասունցի Դավիթը» գրվածքում այլ գոյականներ փոխարինի՛ր անձնական դերանուններով և որոշի՛ր այդ փոխարինումների նպատակահարմարությունը։

3․ Ո՞ր նախադասության մեջ սխալ չկա։ Գտի՛ր մյուս նախադասությունների սխալները և ուղղի՛ր։

ա) Նա իրեն համար զբոսնում էր այգում։

բ)  Ամբողջ ընկերներով այցի գնացինք մեր անցյալ տարվա դասղեկին։

գ)  Այդ հրաշալի միջոցառման կազմակերպիչները ինքները չեն։

դ)  Ես քեզնից շնորհակալ եմ ինձ ևս հրավիրելու համար։

ե)  Եղբայրս ներողություն խնդրեց ինձ չարաճճիության համար։

 

4․ Տրված նախադասությունների մեջբերված խոսքերը ներկայացրո՛ւ երրորդ դեմքով։ Բացատրի՛ր դերանունների դեմքի փոփոխությունները։

— Ես անհամբեր սպասելու եմ քո անակնկալին, — իր ծննդյան տարեդարձի նախօրեին ասաց ընկերս ինձ։

— Մենք կհրաժարվենք պարգևից, եթե ամեն ինչ անկեղծորեն չպատմեք, — վրդովված ասացին երիտասարդ գիտնականները։

— Դուք այս քայլով նվաճեցիք բոլորիս սրտերը, — ասաց տնօրենը բարեկիրթ աշակերտներին։

5․ Բառակազմական վերլուծությա՛ն  ենթարկիր սաստկական, անձնական բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

6. Անձնական դերանունների հոլովման հարացույցում բառաձևերի կայունությո՞ւնն է գերակշռում, թե՞ փոփոխությունը։

7. Ինչո՞ւ էին մենամարտում Դավիթն ու Մսրա Մելիքը։ Ո՞ւմ կռիվը ի՞նչ նպատակ ուներ։

8․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր են ներկայացնում Մսրա Մելիքի և նրա բանակի կերպարները։ 

9. Համեմատե՛ք հայերենի անձնական դերանունները անգլերենի և ռուսերենի հետ՝ նկատի ունենալով, որ դրանք ունեն ոչ միայն դեմք, թիվ, հոլով, այլև բնական և կամ քերականական սեռ, և գործածվում են նաև իրի առումով։ Ո՞ր լեզվի համակարգն է ավելի տրամաբանական, ավելի խնայողական։

10. Հ. Թումանյանի «Սասունցի Դավիթը» պոեմը ժողովրդական «Սասնա ծռեր» վիպերգության մի ճյուղի գեղարվեստական մշակումն է։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։ Հիշի՛ր «Սասնա ծռերի» այլ մշակումներ։                                   

11. Որտե՞ղ է հեծյալ Սասունցի Դավթի արձանը, ո՞վ է դրա հեղինակը, ե՞րբ է արձանը տեղադրվել։ Կռվի ո՞ր պահն է պատկերում արձանը։                       

12. Ի՞նչ պատմական հիմքեր ունի «Սասնա ծռեր» վիպերգությունը։ Դրա մասին գտե՛ք տեղեկություններ գրքերում կամ համացանցում։                                          

13. Պատմական ի՞նչ երկիր է Մսըրը, ներկայիս ո՞ր երկրին է համապատասխանում։ Ի՞նչ գիտեք նրա հին պատմության մասին։                         

14. Հասարակական ի՞նչ հարաբերություններ են արտահայտում անձնական դերանվան քաղաքավարական հոգնակիի ձևերը։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում­ և ամփոփում

15․ Վերլուծի՛ր Դավթի կերպարը՝ ուղղորդվելով հետևյալ հարցերով։

ա) Դավթի ո՞ր հատկանիշերը քեզ դուր եկան։ Կարծիքդ հիմնավորի՛ր օրինակներով։

բ) Դավթի ո՞ր արարքը քեզ դուր եկավ։ Կարծիքդ հիմնավորի՛ր օրինակով։  

գ) Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում Սասունցի Դավթի կերպարը։ 

 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

16. «Սասունցի Դավիթը» երկում Դավթի խոսքը՝ ուղղված Մսրա զորքին, ըստ հաղորդակցական նպատակի, դրդչական (քարոզչական) գրվածք է՝ հրապարակախոսական ոճով։ Նպատակն է՝ մարդկանց և/կամ երևույթների, արժեքների նկատմամբ վերաբերմունք արտահայտելով՝ ունկնդրին մղել որոշակի գործողությունների կամ հետ պահել դրանցից։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։

17. Քննարկե՛ք Սասունցի Դավթի խոսքը՝ ուղղված Մսրա զորքին և բացահայտե՛ք առանձին հատվածների խորքային իմաստները։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

18. Տարբեր իրավիճակների և նյութերի համար պատրաստե՛ք դրդչական (քարոզչական) ելույթներ և ներկայացրե՛ք դասարանի առջև։ Քննարկե՛ք և գնահատե՛ք դրանք։

19․ Պատկերացրո՛ւ, որ դպրոցում Ամանորին ընդառաջ հայտարարվել է մրցույթ «Իմ դպրոցական լավագույն ամիսները» վերնագրով։ Մրցույթի մասնակիցները պիտի ելույթ ունենան դպրոցի դահլիճում։ Պատրաստի՛ր 7–րոպեանոց ելույթ և հանդե՛ս եկ դասարանի առջև։ Ելույթդ ավարտի՛ր ամանորյա մաղթանքով։

20․ «Սասունցի Դավիթը» երկի այս հատվածի հիման վրա դասարանցիներով կազմե՛ք բեմագիր, ձեր ուժերով բեմադրությո՛ւն կազմակերպեք և ներկայացրե՛ք հանդիսատեսին։

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ է անձնական դերանունը

 

 

 

 

     որոնք են հայերենի անձնական դերանունները

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տարբերակել անձնական դերանուններն այլ դերանուններից

 

 

 

 

     բնութագրել անձնական դերանունների հոլովաձևերը

 

 

 

 

     դասակարգել անձնական դերանունների ձևափոխություններն ըստ դեմքի, թվի, հոլովի

 

 

 

 

     կի­րա­ռել անձնական դերանունները գրավոր և բանավոր խոսքում

 

 

 

 

 

 

ՑՈՒՑԱԿԱՆ ԵՎ ՓՈԽԱԴԱՐՁ ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

1. Հետևյալ ցուցական դերանունները դասակարգի՛ր աղյուսակում ըստ նշված տեսակների․

այս, նույնքան, այսչափ, սա, սույն, մյուս, նույնչափ, այսպիսի, այդքան, այսպես, այդչափ, այնտեղ, այն, այդպիսի, միևնույն, այստեղ, այնչափ, այդպես, նա, նույնպիսի, այսքան, նույնպես, դա, այդտեղ, այդ, սրանք, նույն, այնպիսի, այնպես

 

Ցուցական դերանուններ

գոյականական

ածականական

թվականական

մակբայական

 

 

 

 

 

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Տարածական — (տվյալ դեպքում) տարածության հետ կապված, 2. եռաչափ։

Հուշագրություն — գրական երկ, որ պարունակում է հեղինակի հիշողությունները անցյալի իրադարձությունների մասին։

 

2․ Կազմի՛ր նախադասություններ՝ տարածական, անիրավ բառերը կիրառելով տարբեր իմաստներով։ 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. հարց ու պատասխան

Եթե դու փորձես գրվածքի վերաբերյալ կազմել փաստական, գաղափարական, բանավիճային հարցեր՝ օգտվելով բանալի բառերից, արտահայտություններից, նախադասություններից, ապա քո մեջ կձևավորվի ճիշտ և նպատակային հարցեր կազմելու հմտություն։

3․ «Ուսումնարան» գրվածքն ընթերցելիս դո՛ւրս գրիր բանալի բառերը և արտահայտությունները։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

4․ Ի՞նչ է դասը ջուր անել արտահայտությունը։

5. Թվարկի՛ր այն ցուցական դերանունները, որոնք չեն կարող հոլովվել, կիրառի՛ր նախադասություններում:

6. Գրվածքից դո՛ւրս գրիր ջանադիր, անբան, ծիծաղաշարժ, դեմք, կարգադրել, բերանացի բառերի հոմանիշները և կազմի՛ր հոմանիշային բառազույգեր։ 

7․ Գրվածքում գտի՛ր ուղղագրական արժեք ունեցող բառեր և ավելացրո՛ւ բառատետրումդ։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։ 

8․ Թվականական այսքան, այդքան, այնքան, նույնքան և մակբայական այսչափ, այդչափ, այնչափ, նույնչափ դերանունները գրեթե հոմանիշներ են և կարող են փոխարինել միմյանց։ Հիմնավորե՛ք այս պնդումը։

9. Ինչո՞ւ «Չափից շատ սիրելը միևնույնն է, ինչ պաշտելը» նախադասության մեջ միևնույն դերանունը անպայման պիտի ն հոդ ունենա։ Ինչպե՞ս կարելի է ձևափոխել նախադասությունը, որ այդ հոդի կարիքը չլինի։

10․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր են ներկայացված «Ուսումնարան» գրվածքում։ Համեմատի՛ր դրանք ներկայիս դպրոցական և աշակերտական արժեհամակարգերի հետ։

11. Ի՞նչն է «Ուսումնարան» գրվածքը դարձրել ծիծաղաշարժ: Հիմնավորի՛ր այս պատմության իրական կամ հորինված լինելը:

12․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Ուսումնարան» հուշագրության այս հատվածը, ըստ հաղորդակցական նպատակի, զվարճական գրվածք է՝ գեղարվեստական ոճով։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։

13. Ի՞նչն է «Ուսումնարան» գրվածքը դարձրել ծիծաղաշարժ: Հիմնավորի՛ր այս պատմության իրական կամ հորինված լինելը:

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. hարցադրում և ամփոփում

14․ Ի մի՛ բեր «Ուսումնարան» գրվածքից դուրս բերածդ  բանալի բառերը, արտահայտությունները՝ կատարելով հետևյալ առաջադրանքը․

ա) Կազմի՛ր երեք գաղափարական հարց։

բ) Կազմի՛ր երկու փաստական հարց։

գ) Կազմի՛ր մեկ բանավիճային հարց։

 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

15. Ի՞նչ են անում ձեր ուսուցիչները, երբ տնային հանձնարարությունը չկատարած՝ ներկայանում ես դասի, արժանանո՞ւմ ես պատժի: Խոսքիդ մեջ կիրառի՛ր ցուցական դերանուններ:

16. Ի՞նչ են անում ձեր ուսուցիչները, երբ տնային հանձնարարությունը չկատարած՝ ներկայանում ես դասի, արժանանո՞ւմ ես պատժի: Խոսքիդ մեջ կիրառի՛ր ցուցական դերանուններ:

17․ «Ուսումնարան» գրվածքում գտի՛ր այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են՝

ա) միամտությանը,

բ) պարտաճանաչությանը։

 

18. Լրացրո՛ւ ցուցական և փոխադարձ դերանունները բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Դերանվան տեսակը

նշանակություն

տարատեսակներ

գոյակա­նական

ածակա­նական

թվակա­նական

մակբա­յական

ցուցական

 

 

 

 

 

փոխադարձ

 

 

 

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ                                             

19. Դասարանցիներով հիշե՛ք տարբեր զվարճական գրվածքներ, վերընթերցե՛ք կամ վերապատմե՛ք դրանք՝ վերլուծելով զվարճալիություն պարունակող հատվածները և նշելով համապատասխան խոսքային միջոցները։

20. Ձեր կյանքից հիշե՛ք տարբեր զվարճալի պատմություններ, պատմե՛ք դասարանում, գրի՛ առեք, դրանց հիման վրա կազմե՛ք բեմագրեր, ձեր ուժերով բեմադրությո՛ւն կազմակերպեք և ներկայացրե՛ք հանդիսատեսին։ Բեմադրության կազմակերպման և ներկայացման օրերի մասին ամեն մեկդ գրե՛ք հուշեր, քննարկե՛ք դրանք դասարանում։

21. Գրի՛ր բերանը ջուր առնել, ջուր դառնալ, ջուրը գցել, ջուր ծեծել դարձվածքների բացատրությունը։ Դրանցից մեկի ուղիղ և փոխաբերական իմաստների շփոթը դարձրո՛ւ պատմություն՝ ստեղծելով նույնքան ծիծաղելի իրավիճակ՝ ընդգծելով ցուցական և փոխադարձ դերանունները:

 

 

ՀԱՐՑԱԿԱՆ ԵՎ ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

1. Հետևյալ հարաբերական դերանունները դասակարգի՛ր աղյուսակում՝ ըստ նշված տեսակների: Արդյունքը համեմատի՛ր ընկերոջդ գրածի հետ․

ումից, ինչպիսի, որին, ինչ, որքանից, քանիսը, ինչպես, ով, որով, երբ, ինչերում, ինչքան, որտեղից, ինչու, ում, որոնք, ինչքանին, երբվանից, որպիսի, ովքեր, ինչին, որչափ, ուր, երբվա, ումով, որ, քանի, որտեղ, որքանով, ինչերը, որոնց, քանիսին, որերորդ, ինչով, որից, քանիերորդ, ինչից, որքան, ինչչափ

 

Հարաբերական դերանունների դասակարգում ըստ այլ խոսքի մասերի հետ հարաբերակցության

գոյականական

ածականական

թվականական

մակբայական

 

 

 

 

 

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Եզրույթներ 

Բայական անդամ — նախադասության որևէ անդամ, որ արտահայտված է բայով։

Խոսքային իրադրություն — խոսքով հաղորդակցվողների կազմը և փոխհարաբերությունը, հաղորդակցման նյութը և նպատակը՝ որպես խոսքի իրադրական ոճը պայմանավորող գործոններ։

ԱՆԾԱՆՈԹ ԲԱՌԵՐ 

Տղմոտ — տիղմ՝ ցեխանման նստվածք պարունակող։

Թառափ — արժեքավոր մի ձկնատեսակ, օսետր։ 

Հուն — այն տեղը, որով հոսում է ջուրը (առուն, գետը, ջրանցքը), ջրուղի, գետի հատակ։ 

2․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) .................. գետերի ջուրը ունենում է հողը պարարտացնելու հատկություն։

բ) Արամ Խաչատրյանը համաշխարհային ճանաչում ունեցող .............................. է։

գ) Հայերը  ...................... ժամանակներից օգտագործել են գրի տարբեր տեսակներ՝ պատկերագիր, գաղափարագիր, սեպագիր, հնչյունագիր։

դ) Լեռնային գետերի .............. ժամանակի ընթացքում խորանում է՝ վերածվելով ձորերի, կիրճերի։

ե) .................... ստացվում է համեղ ձկնամիս և սև ձկնկիթ։

(հուն, տղմոտ, վաղնջական, թառափ, երգահան)

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում

Եթե ընթերցածդ տարբեր ոճերի գրվածքները համեմատես իրար հետ, ապա քո մեջ կձևավորվի տարատեսակ գրվածքները տարբերակելու կարողություն։

3․ Ընթերցի՛ր «Արաքս գետ» գրվածքը և նշի՛ր՝ ինչ ոճով է գրված։  

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

4․ Ի՞նչ է նշանակում «կամուրջներ չհանդուրժող» արտահայտությունը։

5․ Հարցերին պատասխանի՛ր պատմողական նախադասություններով։

ա) Ո՞վ է դադարում ինքն իր հետ անկեղծ լինելուց։

բ)  Ե՞րբ մեր թուլությունները մեզ չեն վնասում։

գ)  Ինչի՞ մասին մեզ հետ սովորաբար չեն խոսում։

դ)  Որտե՞ղ է մարդ իրեն երջանիկ զգում։

6․ Տեղադրի՛ր անհրաժեշտ հարցական և հարաբերական դերանունները։

ա) ․․․․ է հանդիպում նշանակել պատանի լրագրողների հետ։

    Մենք ․․․․ կարող ենք հանդուրժել այդ ամենը։

    Նրանք պիտի հստակ պատկերացնեն, թե ․․․․․․    ․․․․․․ են ակնկալում։

բ) Արհեստը կաթ–կաթ աղբյուր է,  ․․․․․․ եթե չվարարի, չի էլ պակասի:

Աջով ............... տաս,  այնքան կառնես ձախով:

․․․․․․ որ ցանես, այն էլ կհնձես:

 

7․ Բառակազմորեն վերլուծի՛ր  հարաբերական, իրադրություն, երգահան, տղմոտ բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

8. Գրվածքից դո՛ւրս գրիր այգի, սար, ոգևորվել, խորաձոր, հորդանալ բառերի հոմանիշները և կազմի՛ր հոմանիշային բառազույգեր։ 

9. Գրվածքում գտի՛ր ուղղագրական արժեք ունեցող բառեր և ավելացրո՛ւ բառատետրումդ։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։ 

10․ Բնական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Արաքս գետ» գրվածքը։ 

11․ «Արաքս գետ» գիտահանրամատչելի գրվածքը իրադրական ոճի առումով կարելի է բնորոշել որպես չեզոք, քանի որ չի պարունակում  անձնական վերաբերմունք ու գնահատական խոսքային իրադրության և խոսքի բովանդակության նկատմամբ։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։

12. Գտի՛ր «Աղջկա երգը» (Հե՜յ, երգի՛ր, Արա՛քս) և «Արաքսի արտասուքը» երգերը, պարզի՛ր դրանց խոսքերի ու երաժշտության հեղինակներին։ Քո կարծիքով ինչո՞ւ են դրանք հայերի համար դարձել սիրված երգեր։

13. Պատկերացրո՛ւ Արաքս գետի ու նրա հովտի մի տեսարան և գունավոր մատիտներով բնանկա՛ր ստեղծիր, ապա պատմողական ոճով պատկերի՛ր այդ տեսարանը՝ օգտագործելով ոչ միայն պատկերավոր խոսք, այլև դերանուններ։ Հիմնավորի՛ր դերանունների կիրառության անհրաժեշտությունը։

14․ Գտի՛ր Արաքս գետը քարտեզի վրա, ուսումնասիրի՛ր նրա ընթացքը, ուղղության փոփոխությունները, աշխարհագրական միջավայրերը, մոտակա բնակավայրերը, մեծ ու փոքր վտակները, ջրահավաք ավազանը։

15. Լրացրո՛ւ հարցական և հարաբերական դերանունները բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Դերանվան տեսակը

նշանակություն

տարատեսակներ

գոյակա-նական

ածակա–նական

թվակա-նական

մակբա-յական

հարցական

 

 

 

 

 

հարաբերական

 

 

16․ Արաքս գետը համեմատի՛ր Հայկական լեռնաշխարհի այլ մեծ գետերի հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

17. Արժևորե՛ք Արաքսը՝ որպես բնական երևույթ, և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք «Արաքս գետ» գրվածքում տեղ գտած պատմական ու աշխարհագրական փաստերի նկատմամբ։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

18. Տեղեկություննե՛ր հավաքիր Արաքս անունով նշանավոր հայուհիների մասին և սահիկաշա՛ր պատրաստիր դասարանում ցուցադրելու համար։

 

 

 

ՈՐՈՇՅԱԼ, ԱՆՈՐՈՇ ԵՎ ԺԽՏԱԿԱՆ ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Զինավառ — լավ զինված, սպառազեն։ 

Սյունեցի — Սյունիքի բնակիչ, Սյունիքում ծնված։ 

Բեկ — մանր ավատատերերի և պաշտոնյաների տիտղոս Մերձավոր Արևելքում։ 

Խան — ավատական իշխանների տիտղոս Արևելքում։ 

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Գալիս էր տոհմի ավագը՝ երկու .................. թիկնապահներով։

բ) Գարեգին Նժդեհը .................... չէր, բայց նրա ջանքերով փրկվեց Սյունիքը հայաթափումից։

գ) Երևում էր, որ ....................... նախօրոք տեղյակ էր հյուրերի գալուստի մասին և պատշաճ պատրաստություն էր տեսել։

դ) Դրոշը, զինանշանը, ազգային արժույթը, լեզուն պետական ....................... են։

ե) Ամբողջ ճանապարհը լի էր ..................... փախչող մարդկանց խմբերով։

(տանուտեր, գլխակորույս, զինավառ, խորհրդանիշ, սյունեցի)

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. վերլուծում և գնահատում

Եթե «Դավիթ Բեկ» գրվածքը վերարտադրես՝ վերլուծելով հերոսի վարքագիծը, կատարած քայլերը, հիմնավորես նրա որոշումների արդարացի և ճիշտ լինելը, ապա քո մեջ կձևավորվեն հերոսներին արժևորելու և գնահատելու կարողություն ու հմտություն։ 

2․ Կարդա՛ «Դավիթ բեկ» գրվածքը և բնութագրի՛ր Դավիթ բեկին։ Փորձի՛ր պատմությունից հիշել նմանատիպ մի քանի հերոսների։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

3. Ի՞նչ է ազատագրական պայքարը, ի՞նչ դրսևորումներ կարող է ունենալ։

4. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընտրի՛ր ճիշտը.

ա) Նա հասցրել էր կարդալ դպրոցի գրադարանի (բոլոր, ամբողջ) գրքերը։

բ) Աբովյան, Նազարյան, Նալբանդյան, Պռոշյան, Րաֆֆի, Աղայան և (այլք, այլոք). որքա՜ն սրբագործված, նվիրական անուններ են։

գ) Հանդեսին հրավիրել էինք մի խումբ պաշտոնյաների, սակայն (ոչ մեկ, ոչ մեկը) չեկավ։

դ) Աչքերի ձևը նույնն էր, (ինչ—որ, ինչ որ)  ծովափի կնոջը, որ դարձյալ բարակ մեջքով էր և բարձրահասակ։

ե) Երեք ընկերոջ ժամադրել էի համերգ գնալու համար, բայց ոչ մեկը (չեկան, չեկավ)։

զ) Շրջակա (ողջ, բոլոր) փողոցները լցված են հրասայլերով:

 

5․ Հետևյալ նախադասությունները համառոտի՛ր՝ ընդգծված բառերը փոխարինելով որոշյալ կամ ժխտական դերանուններով, կատարի՛ր նաև այլ բառերի անհրաժեշտ փոփոխություններ։

ա) Կարենը, Գևորգը, Անին, Արմանն ու Արաքսը միաբերան հաստատեցին մեր ասածը։

բ) Նրանք վերանորոգումից հետո գնեցին տանն անհրաժեշտ  պահարաններ,  բազմոց, բազկաթոռ, վարագույրներ, սեղաններ, սպասք։

գ) Բանվորները ներկեցին տան հյուրասենյակը, խոհանոցը, միջանցքը և ննջարանը։

դ) Հանդեսին ներկա չէին դասարանի տղաները և աղջիկները։

ե) Արդյունավետ աշխատանքի համար չկային սոսինձ, թուղթ, մկրատ, քանոն և կպչուն թղթեր։

 

6․ Կետերի փոխարեն տեղադրի՛ր անորոշ դերանուններ։

ա) Ձեր թերթի հերթական համարում ․․․․․․ Սարդարյան իրեն իրավունք է վերապահել քննադատելու մեր ընկերությունը՝ առանց հիմնավորումների։

բ) ․․․․ պատճառներով մենք չկարողացանք մասնակցել համադպրոցական միջոցառմանը։

գ) Ներկաներից ․․․․․․ խնդրեց ավելի հիմնավոր պատասխանել մեր հարցերին։

դ) Դուք ․․․․․ եղե՞լ եք այդ վայրերում, խորհուրդ կտամ անպայման լինել։

 

7․  Ի՞նչ իմաստային և գործառական տարբերություններ ու նմանություններ ունեն ամբողջ և բոլոր դերանունները։ Պատասխաններդ հիմնավորի՛ր օրինակներով։

8․ Գտի՛ր կառուցվածքի և գործառույթի կապն ու հակադրությունը ամեն մեկը, մեկնումեկը, ոչ մեկը դերանունների շարքում։ Գտի՛ր նմանատիպ այլ շարքեր։ 

9․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Դավիթ բեկ» գրվածքը։

10․ «Դավիթ բեկ» գիտահանրամատչելի գրվածքը նպատակի առումով կարելի է բնորոշել որպես տեղեկատվական–ճանաչողական և ուսուցողական։  Հիմնավորի՛ր այս պնդումները։

11. Կարդա՛ Րաֆֆու «Դավիթ բեկ» պատմավեպը, պատրաստի՛ր դրա սեղմավեպը և ներկայացրո՛ւ դասարանում։ Ուշադրությո՛ւն դարձրու որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունների կիրառություններին։

12. Գտե՛ք Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ բեկ» օպերայի տեսագրությունը կամ ձայնագրությունը և դրա մի քանի հանրահայտ հատվածներ ներկայացրե՛ք դասարանում։

13. Գտի՛ր Հալիձորի բերդը քարտեզի վրա, տեղեկություննե՛ր հավաքիր նրա մասին, սահիկաշա՛ր պատրաստիր և ներկայացրո՛ւ դասարանում։ Շարադրանքից դո՛ւրս գրիր որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունները։

14․ Դավիթ բեկին համեմատի՛ր հայ ազատագրական պայքարի այլ նշանավոր գործիչների հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։ Կիրառի՛ր որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանուններ։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. Համեմատում, հարցադրում և ամփոփում

15․ Վերլուծի՛ր Դավիթ բեկի կերպարը՝ ուղղորդվելով հետևյալ հարցերով․

ա) Դավիթ բեկի ո՞ր հատկանիշերը քեզ դուր եկան։ Կարծիքդ հիմնավորի՛ր օրինակներով։   

բ) Դավիթ բեկի ո՞ր արարքները քեզ դուր եկան։ Կարծիքդ հիմնավորի՛ր օրինակներով։  

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

16․ Արժևորե՛ք «Դավիթ բեկ» գրվածքում տեղ գտած պատմական փաստերը և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

17․ «Դավիթ բեկ» գրվածքը հարստացրո՛ւ այնպիսի բառերով ու արտահայտություններով, որոնք կարտահայտեն անձնական վերաբերմունք ու գնահատական նկարագրվող հիմնական դրվագների նկատմամբ։

18․ «Դավիթ բեկ» գրվածքում գտի՛ր այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են՝

ա) հաստատակամությանը,

բ) ազատատենչությանը։

 

19. Լրացրո՛ւ որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունները բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Դերանվան տեսակը

մատնացույց է անում՝

ունի տարատեսակներ (+ կամ –)

գոյակա­նական

ածակա­նական

թվակա­նական

մակբա­յական

որոշյալ

 

 

 

 

 

անորոշ

 

 

 

 

 

ժխտական

 

 

 

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

20. Ուսումնական նյո՛ւթ պատրաստիր որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունների, դրանց տեսակների, հոլովման, կիրառության մասին և զեկուցման ձևով ներկայացրո՛ւ դասարանում։

21․  Տեղեկություննե՛ր հավաքիր Դավիթ բեկ անունով տեղանունների (բնակավայրերի, փողոցների, հուշարձանների) մասին և սահիկաշա՛ր պատրաստիր՝ դասարանում ցուցադրելու համար։

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ են որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունները

 

 

 

 

     որոնք են հայերենի որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունները

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տարբերակել որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանուններն այլ դերանուններից և միմյանցից

 

 

 

 

     բնութագրել որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունների հոլովաձևերը

 

 

 

 

     ձևափոխել որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանուններն ըստ հոլովի

 

 

 

 

     կի­րա­ռել որոշյալ, անորոշ և ժխտական դերանունները գրավոր և բանավոր խոսքում

 

 

 

 

 

 

 

ՀՈԴԵՐ

1. Ընդգծի՛ր ստացական հոդով գոյականները.

— Լեզուդ քե՛զ պահիր, — սաստեց Սուրենը Արամին, ապա դարձավ ինձ, — դու խոսքերս ականջիդ օ՛ղ արա և շուտով կհամոզվես, որ ես քո օգտին էի խոսում։

2. Ընդգծի՛ր դիմորոշ հոդով գոյականները.

Տղաներդ, ամենքդ մի-մի փունջ ծաղիկ վերցրած, կգաք մեզ՝ աղջիկներիս շնորհավորելու կանանց տոնի առթիվ, իսկ մենք՝ բոլորս, կհամբուրենք մեր ուսուցիչներին և նրանց կնվիրենք այդ ծաղկեփնջերը և պայուսակիս միջի զարդերը։

3. Ընդգծի՛ր ցուցական հոդով գոյականները.

Վերջերս ձեռքիս ռադիոյով լսեցի, որ մոտ ժամանակներս աշխարհումս կլիմայական այնպիսի աղետներ են լինելու, որ վա՜յ թե ծննդավայրումս այլևս ապրել չլինի, այդ պատճառով էլ մտադիր եմ փոխել բնակությանս վայրը։

 

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Մորմոք — կսկիծ, մրմուռ, տևական թույլ ցավ։ 

Քվե — ընտրության ժամանակ որևէ մեկին կողմ կամ դեմ տրված ձայն։ 

Հագուրդ — 1. Հագեցում, կշտություն, 2. Կրքերի բավարարում։ 

Ռահվիրա — որևէ բան սկզբնավորող՝ հիմնադրող անձ։ 

Նայադ — հոսող ջրերի հավերժահարս, գետային ջրահարս, ջրոգի։ 

 

4․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Հոգնությունը վրա տվեց, և նա, թիկն տալով բազմոցին, մի կես ժամ ......................։

բ) Այդ երգը ներծծված էր թե՛ հայրենիքի կարոտի ......................, թե՛ մանկության քաղցր հուշերով։

գ) Ամենածանր պահերին նա .............. անիծում էր իր ճակատագիրը և հուսալքության մեջ ընկնում։

դ) Ձայների հաշվարկից հետո պարզվեց, որ հաթողը ստացել է ...................... 52,3 տոկոսը։

(նիրհել, մտովի, մորմոք, քվե)

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում և գնահատում

Եթե ընթերցածդ տարբեր ոճերի նամակները համեմատես իրար հետ, ապա քո մեջ կձևավորվի տարատեսակ նամակները տարբերակելու կարողություն։

5․ Ընթերցի՛ր Չարլզ Չապլինի «Նամակ դստերը» գրվածքը և նշի՛ր՝ ինչ ոճով է գրված։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

6. Ինչո՞վ են իրար նման և տարբեր ծաղրածուն և դերասանը։ Ի՞նչ դրսևորումներ կարող են ունենալ դրանք։

7․Սիրելի, շրջապատ, կարոտ, գիշեր, վերջ, եղբայր, տուն բառերը կիրառի՛ր նախադասություններում կա՛մ ստացական, կա՛մ դիմորոշ, կա՛մ ցուցական հոդով։

8. Գրվածքում գտի՛ր ուղղագրական արժեք ունեցող բառեր և ավելացրո՛ւ բառատետրումդ։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։ 

9․  Ի՞նչ իմաստային և գործառական տարբերություններ ու նմանություններ ունեն –ս, –դ և –ը/–ն հոդերը։ Պատասխաններդ հիմնավորի՛ր օրինակներով։

10․ Ժամանակը և տարածությունը ինչպե՞ս են արտահայտվում հոդերի միջոցով։

11․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում Չարլզ Չապլինի «Նամակ դստերը» գրվածքը։ 

12․ Չարլզ Չապլինի «Նամակ դստերը» մտերմական ոճի գրվածքը նպատակի առումով կարելի է բնորոշել որպես խրախուսական և խրատական։ Քեզ չի՞ թվում, որ գրելիս Չապլինը նկատի է ունեցել, որ այդ նամակը վաղ թե ուշ հրապարակվելու է և հանրահայտ դառնալու։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումները։

13․ Գտի՛ր տեղեկություններ պարուհի Ջերալդինա Չապլինի մասին, սահիկաշա՛ր պատրաստիր և ներկայացրո՛ւ դասարանում։ Օգտագործի՛ր ստացական, դիմորոշ, ցուցական հոդեր։

14. Գտե՛ք Չարլզ Չապլինի՝ ինքնակենսագրական հիմք ունեցող ֆիլմերից մեկը և դրա մի քանի բնորոշ հատվածներ դիտե՛ք դասարանում։ Քննարկե՛ք դիտածը։

15․ Չարլզ Չապլինին համեմատի՛ր այլ նշանավոր ծաղրածուների հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։ Օգտագործի՛ր ստացական, դիմորոշ, ցուցական հոդեր։

16․ Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան Չարլզ Չապլինի վերոհիշյալ գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

17․ Չարլզ Չապլինին համեմատի՛ր այլ նշանավոր ծաղրածուների հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։ Օգտագործի՛ր ստացական, դիմորոշ, ցուցական հոդեր։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

18. Ինչպե՞ս է Չարլզ Չապլինը փորձում թևեր տալ ու խրախուսել իր դստերը, նրան ինքնավստահություն ներշնչել՝ միաժամանակ զգոնության և իրատեսության մղելով։

19․ Չարլզ Չապլինի «Նամակ դստերը» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա. համեստությանը,

բ. մարդասիրությանը։

20. Լրացրո՛ւ դերանվանական հոդերը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Հոդի տեսակը

հոդ(եր)ը

նշանակություն

հարաբերակից դերանուն

ստացական

 

 

 

դիմորոշ

 

 

 

ցուցական

 

 

 

որոշիչ

 

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

21. Ձայնագրի՛ր շրջապատողներիդ, հեռուստահաղորդումների խոսքից հատվածներ, վերլուծի՛ր և ցո՛ւյց տուր դերանունների ու հոդերի կիրառության հաճախությունը, լեզվական սայթաքումները։

22․ Գրի՛ր շարադրանք՝ «Ինչ են մտածում ընկերներս իմ մասին» վերնագրով։ Օգտագործի՛ր ստացական, դիմորոշ, ցուցական հոդեր։

23․ Համացանցից և այլ աղբյուրներից գտի՛ր նամակներ ու հաղորդագրություններ, ուղղի՛ր դրանց սխալները։ Հաշվի՛ր տարաբնույթ հոդերի կիրառության հաճախությունը։

24․ Գրի՛ր և խմբագրի՛ր այնպիսի նամակներ ու հաղորդագրություններ, որոնցում հանդիպեն ստացական, դիմորոշ և ցուցական հոդեր։ Բանավոր փոխարինի՛ր դրանք դերանուններով։

25․ Արդիական թեմաներով անցկացրո՛ւ հարցազրույցներ դպրոցում և դպրոցից դուրս, վերլուծի՛ր քերականորեն՝ ուշադրություն դարձնելով հատկապես հոդերին, ապա ամփոփի՛ր արդյունքները և ներկայացրո՛ւ լսարանին։

26. Գրե՛ք դերախաղերի բեմագրեր՝ ուշադրություն դարձնելով ստացական, դիմորոշ և ցուցական հոդերի կիրառությանը։ Բեմադրե՛ք դրանք և ներկայացրե՛ք դասարանում։ Տեսագրե՛ք ներկայացումը և տեղադրե՛ք դպրոցի կայքում։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ 

27. Ստացական հոգնակին ունի սահմանափակ կիրառություն։ Նա բնորոշ է՝

·         – եր հոգնա­կերտ ստացող միավանկ (կամ այդպիսի վերջնաբաղադրիչով) բառե­րին, ընդ որում՝ ստացական հոդից առաջ –եր հոգնակերտ մասնիկը փո­խա­րին­վում է –ներ մասնիկով. Մտքները փոխել են = Իրենց միտքը փոխել են (Ամեն մեկն իր միտքը փոխել է)։

·         այն բազմավանկ բառերին, որոնց ցույց տված առար­կաներից մարդ սովորաբար մեկն է ունենում՝ Գլուխներս մի՛ տար = Մեր գլուխը մի՛ տար (= Մեզնից ամեն մեկի գլուխը մի՛ տար)։

·         բայի ուղիղ ձևին (անորոշ դերբային), որը սովորական հոգնակի չունի. Գնալներդ լինի, գալներդ չլինի = Ձեր գնալը լինի, գալը չլինի (= Ձեզնից ամեն մեկի գնալը....)։

Մեկնաբանե՛ք և հիմնավորե՛ք այս պնդումները նոր օրինակներով։ Համեմատե՛ք արևմտահայերենի հետ, որտեղ հոգնակի ստացականը չունի սահմանափակումներ։

28․ Ընդգծված կապակցությունները փոխարինե՛ք ստացական հոգնակիով՝ կատարելով համապատասխան փոփոխություններ։

ա) Նրանք իրենց ձեռքը չէին կարողանում պատուհանից դուրս հանել։

բ)  Ձեր աչքը կատուների վրա՛ պահեք։

գ)  Մենք մեր քիթը ամեն տեղ չենք խոթում։

դ) Ձեր մոտենալը այս ինչքա՜ն երկար տևեց։

 

 

 

ԲԱՅ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Տնտես — խնայող, ոչ շռայլ։ 

Աղանձել — բովել (ընդեղենը)։ 

Շենշող — 1. պայծառ, լուսափայլ, 2. երջանկավետ, 3. ուրախ, զվարթ։ 

Ասպազեն — հեծյալ մարտիկի զենք ու զրահ։ 

Ծիսակատարություն — որևէ սովորույթի սահմանված արարողությունների հետևողական կատարումը։ 

 

Խոսքաշարային բառեր 

Եղանակ — (տվյալ դեպքում) բայի այն հատկությունը, որով արտահայտվում է խոսողի վերաբերմունքը գործողության կամ եղելության նկատմամբ։

Դեմք – (տվյալ դեպքում) բայի այն հատկությունը, որով արտահայտվում է, թե հաղորդակցման մասնակիցներից (խոսողից, խոսակցից, այլ անձից) ով է կատարում գործողությունը, կամ ում է վերաբերում եղելությունը։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Ամանորից առաջ տատս միշտ ցորեն էր ........................... կանեփի հատիկների հետ՝ որպես աղանդեր։

բ) Մեծ եղբորս ամուսնությունը տեղի ունեցավ ավանդական բոլոր ....................................։

գ) Մեր ընտանիքում ամենից ...................... մայրս է. ո՛չ ժլատ է, ո՛չ էլ շռայլ և գիտի ամեն ինչի չափը։

դ) Ճերմակ նժույգ հեծած ասպետի ...................... փայլփլում էր արևի շողերից և աչք շոյում։

ե) Մենք միշտ երազում ենք մեր հայրենիքը տեսնել ................... և հզոր մի երկիր։

(տնտես, աղանձել, շենշող, ասպազեն, ծիսակատարություն)

2․ Կազմի՛ր նախադասություններ՝ եղանակ, դեմք բառերը կիրառելով տարբեր իմաստներով։ 

­ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ․ համեմատում և տարբերակում

Եթե ընթերցածդ տարբեր ոճերի գրվածքները համեմատես իրար հետ, ապա քո մեջ կձևավորվի տարատեսակ գրվածքները տարբերակելու կարողություն։

 3․ Ընթերցի՛ր «Ընտելանալ» գրվածքը և նշի՛ր՝ ինչ ոճով է գրված։ Դո՛ւրս գրիր կարևոր բառերը կամ արտահայտությունները, որոնք կօգնեն քեզ նշելու գրվածքի տեսակը։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

4․ Սովորություններ, որոնց դեմ արժի պայքարել։

 

5․ Կազմի՛ր երեքական նախադասություն, որտեղ ինչ–որ բանին, մեկին կամ խմբին ընտելանալը կդիտարկվի՝

 ա. ընդունելի,

 բ. մերժելի գործողություն։

 

6․ Խաղ, երգ գոյականները ինչպե՞ս են առնչվում խաղալ, երգել, խաղացնել, երգեցնել բայերին։ Կազմե՛ք նշանակությամբ առնչվող գոյականների և բայերի զույգեր ու շարքեր։ Նույն կերպ կազմե՛ք ածականների և բայերի զույգեր։

7. Անտուան դը Սենտ–Էքզյուպերիի «Փոքրիկ իշխանը» վիպակի այս հատվածը գեղարվեստական ոճով երկխոսություն է։ Բնույթով դատողական է, նպատակադրմամբ՝ ուսուցողական–խրատական։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումները։

8. Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Ընտելանալ...» գրվածքը։ 

9․ Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Ընտելանալ...» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. ամփոփում­

10․ Ի մի՛ բեր դուրս գրածդ բառերը և արտահայտությունները՝ նշելով գրվածքի տեսակը։ Հիմնավորի՛ր եզրակացությունդ։

 11․ Գրի՛ր քո կարծիքը գրվածքում ներկայացված մտքերի վերաբերյալ և հիմնավորի՛ր։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

12. Փոքրիկ իշխանին համեմատի՛ր Մաթիուշ Առաջին թագավորի հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։

13․ Արժևորե՛ք «Ընտելանալ...» գրվածքում տեղ գտած խրատական ու քննադատական մտքերը և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

14․ «Ընտելանալ...» գրվածքը հարստացրո՛ւ այնպիսի բառերով ու արտահայտություններով, որոնք կարտահայտեն անձնական վերաբերմունք ու գնահատական նկարագրվող հիմնական դրվագների նկատմամբ։

15․ «Ընտելանալ» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը որոնք վերաբերում են՝

ա) նվիրվածությանը,

բ) մտերմությանը։

16. Լրացրո՛ւ բայի կազմությունը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Բայի տեսակներն ըստ կազմության

կառուցվածքի բանաձև

օրինակներ

պարզ

 

 

ածանցավոր

 

 

բարդ

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

16․ Տեղեկություննե՛ր հավաքիր Անտուան դը Սենտ–Էքզյուպերիի մասին և սահիկաշա՛ր պատրաստիր՝ դասարանում ցուցադրելու համար։ Ձայնագրի՛ր արձագանքներն ու կարծիքները։ Դրանցից դո՛ւրս գրիր բայեր և վերլուծի՛ր դրանց կառուցվածքը։

17․ Գրե՛ք դերախաղերի բեմագրեր՝ ուշադրություն դարձնելով բայերի կիրառությանը։ Բեմադրե՛ք դրանք և ներկայացրե՛ք դասարանում։ Տեսագրե՛ք ներկայացումը և տեղադրե՛ք դպրոցի կայքում։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ 

18. Ազատվե՛ք բառաշփոթ–խառնաշփոթից՝ բայերը դասակարգելով ըստ աղյուսակ 4–ում նշված տեսակների․

ընկնել, պոկել, խաղալ, զրնգալ, վերցնել, լինել, մոտենալ, կարմրել, ծաղկել, կառուցել, պարել, վախենալ, փայլել, գցել, սովորեցնել, թթվել

 

Գործողություն նշանակող բայեր

եղելություն նշանակող բայեր

 

 

 

19․ Տարբեր աղբյուրներից դո՛ւրս բերեք աղյուսակ 4–ում նշված յուրաքանչյուր տեսակին համապատասխան ևս երեքական բայ և գրանցե՛ք աղյուսակում: 

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ է բայը

 

 

 

 

     բայի տեսակներն ըստ կազմության

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել բայի տեսակներն ըստ կազմության

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել տարբեր կազմության բայեր

 

 

 

 

     դասակարգել բայերն ըստ կազմության

 

 

 

 

     կի­րա­ռել բայի տարբեր տեսակնե­ր գրա­վոր և բա­նա­վոր խոս­քում

 

 

 

 

 

 

ԱԾԱՆՑԱՎՈՐ ԲԱՅԵՐ

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։  

ա) Ամենից շատ ........................ վերագրվում են Նահապետ Քուչակին։ 

բ) Նոր դիրքեր գրավելուց հետո զինվորները ձեռնամուխ եղան նոր ......................... փորելու գործին։ 

գ) Ծիծեռնակաբերդի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիրը բաղկացած է 100–մետրանոց հուշապատից, 30 մ տրամագծով հավերժության տաճարից և 40–մետրանոց ..................................։ 

դ) Հիվանդությունից կազդուրվելու նպատակով նա հաճախ էր խմում ................. և ուրցով թեյ։ 

ե) Ներկայումս այնքան էլ ընդունված չէ մանկիկներին ................................. փաթաթելը։ 

(խրամատ, դաղձ, հայրեն, խանձարուր, հուշասյուն) 

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կարևորի դուրսբերում­ և եզրակացություն

Եթե դատողությունների հիման վրա կատարես եզրակացություն Համո Սահյանի «Ես չեմ կարող» բանաստեղծության վերաբերյալ, ապա քո մեջ կձևավորվեն վերլուծելու, դատողություններ անելու կարողություններ և հմտություններ։     

2․ Համո Սահյանի «Ես չեմ կարող» բանաստեղծությունն ընթերցելիս դո՛ւրս բեր այն մտքերը, որոնք կարևորեցիր։ 

 

ՔՆ­ՆԱՐԿ­ՈՒՄ

3․ Ինչի՞ն եմ անվերապահորեն հավատում իմ մեջ և իմ շուրջը։ 

4. Բառակազմական վերլուծությա՛ն ենթարկիր սոսկածանց, բազմապատկական, պատճառական, կրավորական բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

5․ «Ես չեմ կարող» գրվածքից դո՛ւրս գրիր բարուր, մարտիկ, հնօրյա, անուրջ  բառերի հոմանիշները և կազմի՛ր հոմանիշային բառազույգեր։ 

6. «Ես չեմ կարող» գրվածքում գտի՛ր ուղղագրական արժեք ունեցող բառեր և ավելացրո՛ւ բառատետրումդ։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։ 

7․ Փակագծերում տրված բայերը ձևափոխի՛ր՝ համապատասխանեցնելով նախադասությանը։

Ինչ վերաբերում է Ալեքսանդրիա քաղաքին, ապա նրա գլխով շատ փոթորիկներ (անցնել): Հելլենական մշակույթի անկումով (կորչել) նրա փայլը, իսկ երբ (կատարել) աշխարհագրական մեծ հայտնագործումներ, այսինքն` երբ (գտնել) Ամերիկան, ապա առևտուրը Միջերկրական ծովից Ատլանտյան օվկիանոսի ավազան (տեղափոխել): Բայց Ալեքսանդրիան նորից կյանք (առնել) և ծաղկեց, երբ 1869 թվականին (բացել) Սուեզի ջրանցքը: Այսօր նա (դասել) է աշխարհի երևելի քաղաքների և Միջերկրական ծովի նշանավոր նավահանգիստների շարքին:

8․ Որոշի՛ր՝ ինչ կազմության բայեր են փակագծերում տրվածները, և համապատասխան տեղերում ձևափոխված տեղադրելով՝ ստացի՛ր բառակապակցություններ։

ա) ․․․․․․․․ գինի

բ) ․․․․․․․ դիմապակի

գ) ․․․․․ շոր

դ) ․․․․․ երեխա

ե) բարձր հարկից ․․․․․․

զ) ․․․․ փայտեր

է) տարիներով ․․․․

ը) ․․․․․․ այցելու

թ) ․․․․․․ պատանի

ժ) խոտով ․․․․

(վախենալ, ներս մտնել, խոնավացնել, սիրահարվել, մգացնել, թռչել, ջարդոտվել, մոռացվել, ծածկվել, հնացնել)

 

9․ Տրված բայերը դարձրո՛ւ պատճառական և կազմի՛ր նախադասություններ․

հիանալ, վարժվել, փակել, թաքնվել, ծաղկել

 

10. Գտի՛ր կառուցվածքի և գործառույթի կապն ու հակադրությունը մոտենալ – մոտեցնել –  մոտեցվել շարքում։ Գտի՛ր նմանատիպ այլ շարքեր։ 

11․ Զույգերով քննարկե՛ք բանաստեղծության պատկերավորման միջոցները, ներկայացրե՛ք նրանց դերը, կիրառե՛ք այլ նախադասություններում։ 

12. Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք մեր գրերի մասին հետևյալ քառատողը.  

Խոսում են երկինքն ի վեր 

Սուրբ քարերից ավերակի, 

Մեր պատմությունն արթնացնում, 

Մարդ են դարձնում մեզ եռակի։ 

13․ «Ես չեմ կարող» գրվածքում որոշ երևույթներ ներկայացված են պատմական ժամանակի և տարածության մեջ։ Գտե՛ք դրանք, մեկնաբանե՛ք և հիմնավորե՛ք։

14․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Ես չեմ կարող» գրվածքը։ 

15․ «Ես չեմ կարող» բանաստեղծությունը գեղարվեստական ոճի չափածո գրվածք է։ Քո կարծիքով ինչի՞ց է դա երևում։ Ցո՛ւյց տուր հատկանիշեր, որ հուշում են այդ հանգամանքը։ 

16. Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Ես չեմ կարող» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. ամփոփում­

17․ «Ես չեմ կարող» բանաստեղծությունից դուրս գրածդ կարևոր մտքերը կամ արտահայտությունները ամփոփելով՝ եզրակացրո՛ւ, թե ո՛ր տեսակի երևույթներին ու արժեքներին պետք է հավատալ՝ ըստ բանաստեղծության հեղինակի։ 

 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ  

18․  Համո Սահյանի «Ես չեմ կարող» բանաստեղծության ո՞ր տողն է քեզ ավելի հարազատ։ Հիմնավորի՛ր։ 

19. Խմբերով քննարկե՛ք հեղինակի հավատը բնության, մարդու, նախնիների թողած ժառանգության, ինքն իր հանդեպ։ 

20. «Ես չեմ կարող» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) ազգային արժեքներին,

բ) անձնուրաց նվիրումին։

21. Լրացրո՛ւ ածանցավոր բայերը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Ածանցավոր բայի տեսակը

բայածանցներ

նշանակություն

հոմանիշ կառույց

սոսկածանցավոր

 

 

 

բազմապատկական

 

 

 

պատճառական

 

 

 

կրավորական

 

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ  

 

22. Գրի՛ր շարադրանք (արձակ կամ չափածո) «Ես չեմ կարող» վերնագրով։ 

 

23․ Մշակե՛ք հարցեր հավատարմության մասին և կազմակերպե՛ք հարցազրույցներ ուսուցիչների, հարևանների, դասընկերների հետ, ձայնագրե՛ք և ներկայացրե՛ք դասարանում։ 

 

24. «Ես չեմ կարող» գրվածքում գտե՛ք և մեկնաբանե՛ք՝ 

ա) բանաստեղծի անհատական արժեհամակարգի դրսևորումները, 

բ) հայկական մշակութային արժեհամակարգի դրսևորումները։ 

25. Ձայնագրի՛ր հեռուստահաղորդումներից հատվածներ, գտի՛ր պարզ և ածանցավոր բայերը, բացատրի՛ր դրանց կազմությունը։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

26. Ազատվե՛ք բառաշփոթ–խառնաշփոթից՝ բայերը դասակարգելով ըստ նշված տեսակների․  

կոտրտել, ավարտել, փշրտել, աղարտել, ճխլտել, կուլ տալ, կորչել, կոչել, հասնել, մգանալ, պատճենել, դուր գալ, հեծկլտալ, ծլեցնել, ստանձնել, կերցնել, լաց լինել, զբոսնել, ձևացնել, լցնել, ծեծկռտել, խարտել, փայլկտալ, վրա տալ, ժպտալ

 

Պարզ բայեր

ածանցավոր բայեր

բարդ բայեր

սոսկածանցավոր

պատճառական

բազմապատկական

կրավորական

 

  

  

  

 

 

 

27. Տարբեր աղբյուրներից դո՛ւրս բերեք աղյուսակում նշված յուրաքանչյուր տեսակին համապատասխան ևս երեքական բայ և գրանցե՛ք աղյուսակում: 

 

 

ԲԱՅԻ ՍԵՌԸ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Ոստնել — ցատկել։ 

Հղանալ — միտք ծնել։ 

Թոթվել — 1. թափահարել, 2. թոթափել։ 

Պրկել — կապը ձգել՝ սեղմել։ 

Ծվատել — 1. ճանկերով մաշկը պատառոտել, 2. ծվենների վերածել, ճղճղել, 3. հոշոտել, քրքրել։ 

Վիճակվել — 1. իբրև բախտ բաժին ընկնել, նախասահմանված լինել, 2. պատահել, տեղի ունենալ։

Խարխափել — առանց տեսնելու՝ շոշափելով առաջ գնալ։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Կույր անցորդը ձեռնափայտով ....................... փորձում էր անցնել փողոցը։

բ) Իմ հարցին ի պատասխան՝ նա .................... ուսերը և հեռացավ։

գ) Այդ ծանր մտքերը օր ու գիշեր ...................... սիրտս ու հոգիս։

դ) Ինձ ............................ չէր տեսնել ծնողներիս ծննդավայրը Արևմտյան Հայաստանում։

ե) Մարզիկը ....................... մկանները և թափով բարձրացրեց ծանրաձողը գլխից վեր։

(վիճակվել, թոթվել, պրկել, խարխափել, ծվատել)

 

2․ Կազմի՛ր մեկական նախադասություն՝ օգտագործելով ոստնել, հղանալ բառերը։ 

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ․ կարևորի դուրսբերում 

Եթե Դմիտրի Լիխաչովի «Նամակներ բարու և հրաշալիի մասին» գրվածքի հատվածից դուրս բերես կարևոր մտքերը, ապա քո մեջ կձևավորվեն բարի, լավ արարքները նկատելու և արժևորելու կարողություններ։ 

3․ Դմիտրի Լիխաչով «Նամակներ բարու և հրաշալիի մասին» գրվածքի հետևյալ հատվածն ընթերցելիս  դո՛ւրս գրիր այն մտքերը, որոնք դու կկարևորես։ 

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ  

4. Բարեկիրթ մարդուն բնորոշ հատկանիշերը։ 

 

5․ Նախադասությունները ձևափոխի՛ր այնպես, որ բայերը գործածվեն կրավորական ածանցով:

ա) Մորաքույրս պատրաստեց համեղ կարկանդակ։

բ)  Տղան գրությունը փակցրեց սյանը։

գ) Աշակերտը պայուսակը դրեց դարակում։

դ) Տնօրենը ծնողներին հայտնեց հրաշալի նորությունը։

ե) Ես գտա եղբորս կորցրած գիրքը։

զ) Նա կանչեց մեզ խորհրդակցելու ծրագրի մասին։

6. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընտրի՛ր տվյալ նախադասությանը համապատասխանողը.

ա) Ինչ (վերաբերում, վերաբերվում) է ձեզ, դուք կարող եք հանգիստ ձեր գործը շարունակել։

բ) Մենք հակընդդեմ հայց ենք տվել, որ մեզ նույնպես (տուժված, տուժած) կողմ ճանաչեն։

գ) Ձեռքերս ցրտից (ճաքճքվել, ճաքճքել) են, և չեմ կարողանում նույնիսկ լվացվել։

դ) Սանդուղքով իջնելիս միշտ բազրիքից (բռնի՛ր, բռնվի՛ր), որ չսայթաքես։

ե) Ասում է, որ ինձնից (խռովել, խռովվել) է և այլևս չի ուզում հետս հանդիպել։

զ) Երեկվանից չի հաջողվում մեր թղթակցի հետ (կապնվել, կապվել) և նորություններ իմանալ բանակցությունների ընթացքի վերաբերյալ։

է) Մեր դասարանի ավագի հետ այսօր նորից (վիճվել, վիճել) եմ։

 

7. Բառակազմական վերլուծությա՛ն  ենթարկիր ոստնել, հղանալ, վիճակվել, պրկել, ծվատել բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

 

8. Ուղղագրական ո՞ր կանոնն է ընդհանուր հետևյալ բառերի համար.

խորհրդական, օրհնանք, համաշխարհային, խոնարհում, ճանապարհորդ, անշնորհք, արհամարհանք, Հովհաննիսյան, ապաշխարել, ընդամենը, խորին, նշխար, ժպիրհ, նախագահ, նժդեհ, ընդհուպ, ընդհանուր

9. Ի՞նչ ձևային և իմաստային հարաբերության մեջ են ներգործական, կրավորական և չեզոք բայերը։ Կազմե՛ք նույնարմատ ներգործական ու կրավորական (գրել – գրվել), չեզոք ու ներգործական (քնել – քնեցնել) բայերի զույգեր։

10. Ինչո՞ւ կրավորական ածանցով մի շարք բայեր չեզոք սեռի են և չեն կարող դառնալ ներգործական։

11․ Գտի՛ր կառուցվածքի և գործառույթի կապն ու հակադրությունը վերաբերել, վերաբերվել բառազույգում։ Ի՞նչ սեռի բայեր են դրանք։ Պատասխանդ հիմնավորի՛ր ստուգման բանալիներով և օրինակներով։

12. Պատճառահետևանքային ի՞նչ կապեր ես տեսնում  «Նամակներ...» գրվածքում։ Այդ կապերի արտահայտման գործում ի՞նչ դեր ունեն ներգործական ու կրավորական բայերը։

13. Ի՞նչ ես կարծում, «Նամակներ...» գրվածքի դիտարկումները որևէ ժամանակահատվածի կամ ազգության համա՞ր են ճշմարտացի, թե՞ համամարդկային բնույթ ունեն։ Ասածդ հիմնավորի՛ր՝ բերելով օրինակներ հասարակագիտությունից։ 

14․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Նամակներ...» գրվածքը։ 

15. Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Նամակներ...» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ  

16. Արժևորե՛ք «Նամակներ...» գրվածքում տեղ գտած խրատական մտքերը և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

17. Դու քեզ համարո՞ւմ ես բարեկիրթ մարդ, գրվածքի ո՞ր տողերն են քեզ բերել այդ համոզման։ 

18. «Նամակներ...» գրվածքի ո՞ր ձևակերպումն է քեզ ավելի հոգեհարազատ, օրինակներով հիմնավորի՛ր ասելիքդ։ 

19. «Նամակներ...» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) համեստությանը,

բ) բնապահպանությանը։

20. «Նամակներ...» գրվածքում ի՞նչ զարգացում են ապրում բարեկրթության մասին մտքերը։  

21. Լրացրո՛ւ բայի սեռերը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Բայասեռ

բայածանց

հարաբերությունը ենթակայի և խնդրի հետ

ներգործական

 

 

կրավորական

 

 

չեզոք

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ  

22․ Գրի՛ր նամակ ընկերոջդ՝ օգտագործելով տարբեր սեռերի բայեր։ 

23․ Գրի՛ր խոհագրություն (էսսե) բարեկրթության մասին՝ օգտագործելով տարբեր սեռերի բայեր։ 

24․ Կազմակերպե՛ք բանավեճ «Հնազանդություն և ըմբոստություն» թեմայով։ Ուշադրությո՛ւն դարձրեք բայերի սեռերին։

25․ Պատրաստե՛ք սահիկաշար Դմիտրի Լիխաչովի մասին հետաքրքրաշարժ նյութերով՝ օգտագործելով տարբեր սեռերի բայեր։ 

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

26. Ազատվե՛ք բառաշփոթ–խառնաշփոթից՝ բայերը դասակարգելով ըստ նշված տեսակների․  

ոստնել, հղանալ, վիճակվել, թոթվել, պրկվել, խարխափել, ծվատել, փութալ, ուրանալ, կռահվել, բարելավել, ապահովել, բաղդատվել, արյունոտվել, երդվել, խզվել, հոլովել, երկատվել, հաշվել, հմայվել, կռվել, շնորհվել

 

Բայի տեսակներն ըստ սեռի

ներգործական

կրավորական

չեզոք

  

  

  

 

27․ Տարբեր աղբյուրներից դո՛ւրս բերեք աղյուսակում նշված յուրաքանչյուր տեսակին համապատասխան ևս երեքական բայ և գրանցե՛ք աղյուսակ 4–ում: 

 

 

ԲԱՅԻ ԱՆԴԵՄ ՁԵՎԵՐ. ԴԵՐԲԱՅՆԵՐ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Հասպիս — կիսաթանկարժեք ակնաքար։ 

Ասուլիս — հարցուպատասխան, զրույց, խոսակցություն։ 

Այգացող — առավոտյան տեղացած ցող՝ շաղ։ 

Դոնդող — ժելե։ 

Թափարգել — հարվածի ուժը թուլացնող հարմարանք, բուֆեր։ 

Տաղտկալի — ձանձրալի։ 

Դյութել — կախարդել, հմայել, հրապուրել, գրավել, հափշտակել։ 

Արթմնի — արթուն վիճակում, արթուն ժամանակ։ 

Բանթող — 1. աշխատանքի դադար, ընդմիջում, 2. աշխատանքի ավարտի՝ վերջացնելու ժամը։

Պատշաճել — վայել լինել, համապատասխանել, հարմար գալ, սազել։

Կալ — հացահատիկը կալսելու (հարդից զատելու) տեղ, կալատեղ։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Չեմ դավաճանի իմ Նվարդին, Որքան էլ .................., օ՜ Շամիրամ, Որպես արքան այն՝ մանուկ Արան, Չեմ դավաճանի իմ Նվարդին։

բ) Ձեզ պես ճանաչված գրողին չի ............................ նստել դահլիճի վերջին շարքերում։

գ) Լրագրող քույրս գնացել է արտգործնախարարություն՝ մասնակցելու մամուլի հերթական ......................։

դ) Լավ չեմ հիշում՝ երազո՞ւմս եմ տեսել այդ դեմքը, թե՞ ....................։

ե) Եվ այն վալսը՝ «Անդարձ ժամանակ», Ծառուղին՝ ամայի պուրակում, Եվ գիշե՛ր, և համբո՛ւյր, և լուսնյա՛կ... .........................՜, ձանձրալի՜ պատմություն...

(ասուլիս, տաղտկալի, դյութել, պատշաճել, արթմնի)

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. հարցերի ձևակերպում

Եթե գրվածքի վերաբերյալ կազմես փաստական, բանավիճային, գաղափարական հարցեր՝ օգտվելով բանալի բառերից, արտահայտություններից, նախադասություններից, ապա քո մեջ կձևավորվեն ճիշտ ու նպատակային հարցեր կազմելու կարողություն և հմտություն։

 2․ Կարդա՛ Անտոն Չեխովի «Գեղեցկուհին» գրվածքը և կատարի՛ր հետևյալ առաջադրանքները։

ա) Կազմի՛ր երեք փաստական հարց։ Օրինակ․ Քանի՞ տարեկան էր տղան։

բ) Կազմի՛ր երկու գաղափարական հարց։ Օրինակ․ Ինչո՞ւ Մաշայի գեղեցկությունը տխրեցրեց երիտասարդին և պապին։

գ) Կազմի՛ր երկու  բանավիճային հարց։ Օրինակ․ Տարիքը կապ ունե՞ր տղայի այդ զգացողության համար։

 

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

3․ Ընտրի՛ր արտահայտություններից մեկը և քննարկի՛ր ընկերներիդ հետ։

ա) Ամեն ինչ ունի իր գեղեցկությունը, բայց ոչ բոլորը կարող են դա տեսնել:

բ) Արտաքին գեղեցկությունը նվեր է, բայց ներքին գեղեցկությունը ձեռքբերում է:

գ) Գեղեցիկը կարիք չի զգում լրացուցիչ զարդերի, ամենից շատ նրան գեղեցկացնում է զարդերի բացակայությունը:

4․ Տրված բայերի հարակատար դերբայներով կազմի՛ր նախադասություններ՝ նշելով սոսկածանցավոր բայերի հետ կատարված ձևափոխությունները․

քնել, նստել, վախենալ, կորչել, ընկնել, ուշանալ, հիասթափվել, ուտել, լինել, տանել

5․ Կազմի՛ր նախադասություններ տրված զույգ ձևերից մեկնումեկով և հիմնավորի՛ր ընտրածդ տարբերակը․

ունենալուց, ունենալիս,                                ուտելուց, ուտելիս

անցնելուց, անցնելիս                                     այրվելուց, այրվելիս

6. Գրվածքից դո՛ւրս գրիր տապ, ջրազրկվել, կռնակ, անուրջ, կայծակ բառերի հոմանիշները և կազմի՛ր հոմանիշային բառազույգեր։ 

7. Ուղղագրական ո՞ր կանոնն է ընդհանուր հետևյալ բայերի համար։ Դրանք դասակարգի՛ր ըստ բայածանցների․

պոռթկալ, սառչել, կռթնել, ճմռթել, թռչել, թրջվել, կրթել, կռթնել, գորշանալ, սարսռալ, արժանանալ, կրծոտել, արհամարհել, մրմուռ, փրփուր, կեռացնել, քաշկռտել, կրճատել

8. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծե՛ք տվյալ նախադասությանը համապատասխանողը։

ա) Երեխան երկար լաց (լինելիս, լինելուց) շնչակտուր եղավ և նվաղեց։

բ) Ցանկապատի վրայով (թռչելիս, թռնելիս) տղան ոլորեց ոտքը և ստիպված էր մի քանի օր անցկացնել անկողնում պառկած։

գ) Դավադիր գնդակը թիկունքից էր (դիպել, դիպչել) նրան ու ծանր վիրավորել։

դ) Այգում (զբոսնելիս, զբոսնելուց) անսպասելիորեն գտա մի քանի օր շարունակ ինձ չարչարող խնդրի լուծման ուղին։

 

9․ Առանձին սյունակներում գրի՛ր «դրական» և «բացասական» բայեր և բացատրի՛ր՝ որոնք են քեզ բնորոշ։

10․ Հետևյալ բառերը դարձրո՛ւ բայեր և կազմի՛ր բառակապակցություններ ուղիղ կամ փոխաբերական իմաստներով․

թշնամի, լիճ, թարմ, թույլ, ներկ, լույս, բարակ, աշխույժ, պատկեր, ջուր, բարդ, ազնիվ, լայն, ընկեր, արմատ, անձրև, լուրջ

11․ Ինչո՞ւ հոդված, զանգված բառերը դերբայներ չեն, այլ գոյականներ են, իսկ սոված, նեխած բառերը՝ ավելի շատ ածականներ։  

12. Գտի՛ր կառուցվածքի և գործառույթի կապն ու հակադրությունը մեծանալ – մեծացող – մեծացած – մեծանալիս շարքում։ Գտի՛ր նմանատիպ այլ շարքեր։ 

13. Ժամանակը և տարածությունը ինչպե՞ս են արտահայտվում դերբայերի միջոցով։

14․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Գեղեցկուհին» գրվածքը։ 

15. «Գեղեցկուհին» գրվածքը հատված է Անտոն Չեխովի «Գեղեցկուհիներ» պատմվածքից։ Սա գեղարվեստական ոճով շարադրված դիմանկար է։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումը։

16. Գտի՛ր աղջկա մի այնպիսի գեղանկար, որը քիչ թե շատ համապատասխանի Մաշայի՝ քո պատկերացրած կերպարին։

17. Քարտեզի վրա գտի՛ր Դոնի Ռոստով քաղաքը, որի մի թաղամասն է դարձել նախկին Նոր Նախիջևան հայկական բնակավայրը։

18. Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Գեղեցկուհին» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում­ և ամփոփում

19․ Կազմածդ փաստական և գաղափարական հարցերը համեմատի՛ր ընկերոջդ հետ։ Ի մի՛ բեր դրանք և կատարի՛ր ընդհանրացումներ ու եզրակացություններ։

20. Մաշային համեմատի՛ր հայ գրողների, բանաստեղծների նկարագրած աղջիկների դիմանկարների հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

21. Արժևորե՛ք «Գեղեցկուհին» գրվածքում տեղ գտած նկարագրությունները և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

22․ Մեկնաբանի՛ր հեղինակի վերաբերմունքն ու գնահատականը Մաշայի գեղեցկության նկատմամբ։ Ի՞նչ ազդեցություն են թողնում դրանք ընթերցողի վրա։ Ի՞նչ դեր ունեն այդտեղ դերբայները։

23. «Գեղեցկուհին» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) համեստությանը,

բ) աշխատասիրությանը։

24. Լրացրո՛ւ բայի անդեմ ձևերը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Դերբայ

վերջավո-րություն

հարաբերակից խոսքի մաս

հոլովվելու ունակություն

նշանակություն

անորոշ

 

 

 

 

ենթակայական

 

 

 

 

հարակատար

 

 

 

 

համակատար

 

 

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

25. Տեղեկություննե՛ր հավաքիր Անտոն Չեխովի մասին և սահիկաշա՛ր պատրաստիր՝ դասարանում ցուցադրելու համար։

26․ Գրե՛ք դերախաղերի բեմագրեր՝ ուշադրություն դարձնելով դերբայների կիրառությանը։ Բեմադրե՛ք դրանք՝ ստանձնելով տարբեր դերբայների դերեր։ Բեմադրությունը ներկայացրե՛ք դասարանում։ Տեսագրե՛ք ներկայացումը և տեղադրե՛ք դպրոցի կայքում։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

27. Ազատվե՛ք բառաշփոթ–խառնաշփոթից՝ միայն դերբայները դասակարգելով ըստ նշված տեսակների․  

ժուժկալ, պտղամիս, տխրամած, անսքող, կապել, օազիս, փախած, քերթող, ցոլալ, բացելիս, վարկած, բանթող, մեղրամիս, շաղափող, նշանած, նստոտել, ավետիս, խորոված, ամոքող, կպչել 

 

Դերբայներ

անորոշ

ենթակայական

հարակատար

համակատար

 

 

 

 

28․ Տարբեր աղբյուրներից դո՛ւրս բերեք աղյուսակում նշված յուրաքանչյուր տեսակին համապատասխան ևս երեքական դերբայ և գրանցե՛ք աղյուսակում: 

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ է դերբայը

 

 

 

 

     որոնք են հայերենի դերբայները

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել դերբայները և դրանց թեքված ձևերը

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել տարբեր դերբայներ և դրանց թեքված ձևերը

 

 

 

 

     դասակարգել դերբայներն՝ ըստ խոսքիմասային առնչության

 

 

 

 

     կի­րա­ռել տարբեր դերբայներ գրա­վոր և բա­նա­վոր խոս­քում

 

 

 

 

 

 

 

ԲԱՅԻ ԴԻՄԱՎՈՐ ՁԵՎԵՐ. ԽՈՆԱՐՀՈՒՄ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Կապար — դյուրահալ մետաղ, արճիճ։ 

Գգվել — գրկել, փայփայել, փաղաքշել։ 

Բեմագիր — այն գրվածքը, որի հիման վրա ստեղծվում է բեմադրություն (կինոնկարի, թատերախաղի, հանդիսության, համերգի ևն) [սցենար]։

Որձաքար — կարծր քար, բազալտ։

Հեթանոսական — նախաքրիստոնեական ազգային բազմաստված կրոն։

Տրտում — տխուր, թախծոտ։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Միջնադարում ամանեղեն էին պատրաստում ...................., որը, ինչպես հետագայում պարզվեց, թունավորում էր սնունդը։

բ) Դու հպարտ չես, իմ հայրենի՛ք, .................. ես դու և իմաստուն. Կիզում է քեզ մի հուր կնիք, Մի հմայող ու հին խոստում։

գ) Հայկական ....................... աստվածներից էր Տիրը՝ գլխավոր աստված Արամազդի քարտուղարը։

դ) Անտառների նման գրքեր կան՝ թանձր ու մութ, Կան օվկիանի՜ նման անհուն գրքեր, Կան զեփյուռի նման, նման քամո՜ւ, Կան, որ ............. են մեզ, ինչպես ձեռքեր։

ե) Ջրապաշտական վիշապաքար կոթողները քանդակվում էին միակտուր ...................։

(հեթանոսական, կապար, որձաքար, տրտում, գգվել)

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում­  

2.  Գառնիի տաճարը համեմատի՛ր քեզ հայտնի այլ տաճարների հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

3. Տաճարների ազգային, մշակութային և ծիսական արժեքը։

4. Երբ է օժանդակ բայը զեղչվում, և ձևաբայը միայնակ մնում։

5․ Բառակազմական վերլուծությա՛ն  ենթարկիր կատարելիություն, էական, բեմագիր, որձաքար բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

6․  Ուղղագրական ո՞ր կանոնն է ընդհանուր հետևյալ բառերի համար.

մարգարեանալ, երգել, կարգել, թարգմանել, պարգևատրել, արգելել, ճգնել, հագնել, հոգնել, նորոգել, շոգել, օգնել, օգտվել, սգալ, մգացնել, զուգել, ձգել, թաքցնել, հավաքել, ճաքել, փակցնել, վարակել, վարկաբեկել

7․  Ի՞նչ տարբերություններ կան գրել եմ  և գրած բառերի ձևի և բովանդակության միջև։  

8. Ժամանակը և տարածությունը ինչպե՞ս են արտահայտվում բայի դիմավոր ձևերի միջոցով։

9․ Ազգային և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Գառնիի տաճարը» գրվածքը։

10. Արվեստի ո՞ր ճյուղի դրսևորում է Գառնիի տաճարը և ոճական ի՞նչ առանձնահատկություններ ունի։

11. Պատմական ի՞նչ ժամանակաշրջանում է կառուցվել Գառնիի տաճարը և ի՞նչ փորձությունների միջով է անցել։

12․ Հայաստանի քարտեզի վրա գտի՛ր Գառնի բնակավայրը և պարզի՛ր, թե Գառնիի ամրոցից ու տաճարից բացի ի՞նչ պատմամշակութային ու բնության հուշարձաններ կան այնտեղ։

13․ Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Գառնիի տաճարը» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

14. Արժևորե՛ք  «Գառնիի տաճարը» գրվածքում տեղ գտած կարևոր մտքերը և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

15. «Գառնիի տաճարը» գրվածքը հարստացրո՛ւ այնպիսի բառերով, որոնք կարտահայտեն անձնական վերաբերմունք ու գնահատական նկարագրվող հիմնական դրվագների նկատմամբ։

16. «Գառնիի տաճարը» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) շահամոլությանն ու անբարեխղճությանը,

բ) մշակույթին։

17. Լրացրո՛ւ բայի դիմավոր ձևերը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Դիմավոր բայաձևերի կառուցվածքային տեսակներ

կառուցման ձև

օրինակներ

պարզ

 

 

բաղադրյալ

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

18. Դասարանցիներով տեղեկություննե՛ր հայթայթեք Գառնի բնակավայրի, Գառնիի ամրոցի մասին։ Դրանց մասին տեսանյութե՛ր պատրաստեք և ցուցադրե՛ք դասարանում։ Վերաբերմո՛ւնք արտահայտեք և գնահատե՛ք տեսանյութերը։ Տեսանյութերի վերաբերյալ մեկնաբանություննե՛ր գրեք։ Քերականորեն վերլուծե՛ք դրանք, դո՛ւրս գրեք բայի դիմավոր ձևերը, առանձնացրե՛ք պարզ և բաղադրյալ բայաձևերը։ Ընդգծե՛ք և բնութագրե՛ք ձևաբայերը։

19. Դասարանով դեպի Գառնի իրական կամ առցանց զբոսարշա՛վ կազմակերպեք։ Նախօրոք գրե՛ք զբոսավարի խոսքի բեմագիր։ Զբոսարշավը տեսագրե՛ք և տեղադրե՛ք դպրոցի կայքում։

20. Զբոսարշավի մասնակցի անունից պատրաստի՛ր դեպի Գառնի արշավի օրագրություն՝ արձանագրելով ոչ միայն ընթացիկ գործողություններն ու դեպքերը, այլև քո ստացած տպավորությունները։ Օգտագործի՛ր հուզական խոսք՝ կիրառելով արտահայտիչ ածականներ և բայեր։ Օրագրությունը քննարկե՛ք դասարանում։

21․ Պատմի՛ր քո որևէ հետաքրքրության մասին՝ անկատար ձևաբայեր կիրառելով։

22․ Պատմի՛ր երազանքիդ մասին՝ ապակատար ձևաբայեր կիրառելով։

23․ Հիշի՛ր որևէ անցած տպավորիչ օրվա մասին՝ վաղակատար ձևաբայեր կիրառելով։

24․ Պատմի՛ր այն ամենի մասին, ինչը ընդունելի չէ քեզ համար, ինչը մերժում ես, ինչին դեմ ես։ Կիրառի՛ր ժխտման ձևաբայեր։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ 

25. Ազատվե՛ք բառաշփոթ–խառնաշփոթից՝ բայաձևերը աղյուսակում դասակարգելով ըստ նշված տեսակների․  

կտեղա, տեղալու է, տեղաց, տեղում է, պիտի տեղա, մի՛ լողա, լողացել ենք, չես լողա, կլողաս, լողայինք, չի լողալու, տեսանք, պիտի տեսնի, չի տեսնում, հիացել է, կհիանա, հիանայի, գամ, գալիս եմ, եկել եմ, չեկավ, չի գալու, լաց եղավ, լաց չեմ եղել, լաց պիտի լինի, լաց չի լինի

 

Բայի դիմավոր ձևեր

պարզ բայաձևեր

բաղադրյալ բայաձևեր

անկատար ձևաբայով

ապակատար ձևաբայով

վաղակատար ձևաբայով

ժխտական ձևաբայով

 

 

 

 

 

 

26․ Տարբեր աղբյուրներից դո՛ւրս բերեք աղյուսակում նշված յուրաքանչյուր տեսակին համապատասխան ևս երեքական բայաձև և գրանցե՛ք աղյուսակում: 

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ է ձևաբայը

 

 

 

 

     ինչ են պարզ և բաղադրյալ բայաձևերը

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել ձևաբայերը և դրանցով կազմված բայաձևերը

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել տարբեր ձևաբայերով կազմված բայաձևեր

 

 

 

 

     դասակարգել բայաձևերն ըստ պարզ և բաղադրյալ լինելու

 

 

 

 

     կի­րա­ռել տարբեր բայաձևեր գրա­վոր և բա­նա­վոր խոս­քում

 

 

 

 

 

 

 

ԲԱՅԻ ԵՂԱՆԱԿ ԵՎ ԺԱՄԱՆԱԿ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

ԱՆԾԱՆՈԹ ԲԱՌԵՐ 

Պատշաճ — հարկ եղած ձևով կատարված, պահանջված մակարդակին համապատասխանող, կարգին։  

Քաջածանոթ  — շատ լավ ճանաչող, լավատեղյակ, գիտակ։  

Լրջմիտ —  ծանրակշիռ կերպով մտածող, լրջախոհ, խորիմաստ մտքով։  

Ինքնագնահատական — անձի կարծիքը իր հատկությունների, ընկերային հարաբերություններում իր տեղի ու դերի մասին։ 

ԽՈՍՔԱՇԱՐԱՅԻՆ ԲԱՌԵՐ 

Բնութագիր —  1. (տվյալ դեպքում) անձի բնույթի և գործունեության նկարագիրն ու գնահատականը պարունակող պաշտոնական փաստաթուղթ, 2. առարկայի առանձնահատուկ գծերի ու հատկությունների նկարագրություն։ 

Պաշտոնական — 1. (տվյալ դեպքում) պաշտոնյայի կողմից տրված և կամ նրա ստորագրությունը պարունակող, 2. կառավարության ղեկավար մարմիններից եկող, 3. պաշտոնատար անձանց միջև տեղի ունեցող, ոչ մտերմական։ 

 

1․ Կազմի՛ր նախադասություններ՝ բնութագիր, պաշտոնական բառերը կիրառելով տարբեր իմաստներով։ 

 

2. Կազմի՛ր նախադասություններ հորդոր, ապառնի բառերով։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում, հակադրում և եզրակացություն

Եթե գրվածքն ընթերցելիս քեզ և գրվածքի հերոսին համեմատես, գտնես  նմանություններ, տարբերություններ վարքագծերում, մոտեցումներում, վերլուծես դրանք, գիտակցես, որ մարդիկ տարբեր են, բայց արարքներն ու վարքագծերն են  բնութագրում նրանց, ապա քո մեջ կձևավորվի  համեմատությունների և հակադրությունների արդյունքում եզրակացություններ անելու, արժևորելու  կարողություն։ 

3․ Կարդա՛  «Բնութագիր» գրվածքը  և համեմատի՛ր քեզ և բնութագրվող աշակերտին։ Ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ նկատեցի՛ր։ 

4. Ըստ «Բնութագիր» գրվածքի՝ ինչպիսի՞ն են դպրոցի ղեկավարության և բնութագրվող անձի հարաբերությունները։

5․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Բնութագիր» գրվածքը։ 

6. «Բնութագիր» պաշտոնական ոճի գրվածքը նպատակի առումով կարելի է բնորոշել որպես տեղեկատվական։ Քո կարիքով ինչի՞ց է դա երևում։ Ցո՛ւյց տուր հատկանիշեր, որ հուշում են այդ հանգամանքը։ Հիմնավորի՛ր պնդումներդ։

7․ Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Բնութագիր» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. Համեմատում­ և ամփոփում

8. Քեզ և բնութագրվող աշակերտին համեմատելիս ի՞նչ կարևոր եզրահանգման եկար։ Պատասխանդ հիմնավորի՛ր։

9. Եթե բնութագիրը դու գրեիր, ապա ո՞ր նկատառումները ավելորդ կհամարեիր, և որո՞նք՝ պակաս կամ թերի։ Ձևակերպի՛ր այն, ինչ կուզեիր տեսնել բնութագրում։

 

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ   

10. «Բնութագիր» գրվածքը հարստացրո՛ւ այնպիսի բառերով ու արտահայտություններով, որոնք կարտահայտեն անձնական վերաբերմունք ու գնահատական ներկայացվող անձի հիմնական բնորոշումների նկատմամբ։ Գրվածքի ոճական ի՞նչ փոփոխություն նկատեցիր։

11. «Բնութագիր» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) համեստությանը,

բ) հետաքրքրասիրությանը։

12. Լրացրո՛ւ բայի եղանակները բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Բայի եղանակ

բնորոշ մասնիկ (եղանակիչ)

նշանակություն

սահմանական

 

 

ըղձական

 

 

ենթադրական

 

 

հարկադրական

 

 

հրամայական

 

 

 

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ 

13. Ազատվե՛ք բառաշփոթ–խառնաշփոթից՝ բայաձևերը դասակարգելով ըստ նշված տեսակների․  

չեմ ասի, չարժի, գնա՛, գալիս է, չիմացա՞ր, ի սպաս եմ դնում, չի լալիս, կար, մի՛ տեսեք, լալիս էր, գալիս է, կտար, համեղացրո՛ւ, զատվել են, արշավեմ, հանգստանում են, տալիս է, բե՛ր, պիտի գա

 

Բայի եղանակներ

սահմանական

ըղձական

ենթադրական

հարկադրական

հրամայական

 

 

 

 

 

14․ Տարբեր աղբյուրներից դո՛ւրս բերեք աղյուսակում նշված յուրաքանչյուր տեսակին համապատասխան ևս երեքական բայաձև և գրանցե՛ք աղյուսակում: 

 

 

 

ԲԱՅԻ ԴԵՄՔ ԵՎ ԹԻՎ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Ծերպ — 1. ճեղք, խորշ, խոռոչ, 2. ծայր, գագաթ։ 

Արոտ — արածելու վայր, արոտատեղի, արոտավայր։ 

Ծխնի — դռան կամ լուսամուտի փեղկը շրջանակին ամրացնելու շարժական հարմարանք։  

Նշխար — անթթխմոր բարակ հաց, որի կտորներով հաղորդություն են տալիս հավատացյալներին։ 

Մասնակից — ուրիշի հետ միասին մի բան անող, գործում իր մասն ունեցող։

Խոսակից — զրույցի մասնակից, զրուցակից, իրար հետ խոսողներից յուրաքանչյուրը։

ԱՆԾԱՆՈԹ ԲԱՌԵՐ 

Հեգնանք — նուրբ՝ քողարկված ծաղր, իրոնիա։

Ծաղր — վիրավորանք և արհամարհանք պարունակող կծու կատակ՝ հատկապես մեկի թերությունները նշելով կամ ընդօրինակելով։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Քարայծը, ժայռից ժայռ մագլցելով, ձորից ձոր, ....... ........, քարից քար անցնելով, հետքը կորցրեց ու փրկվեց որսագողերից։

բ) Ամուսնու խոսքերի մեջ կինը զգաց դառը .......... և շառագունեց։

գ) Պատարագից հետո քահանան .......... էր բաժանում հերթ կանգնած հավատացյալներին։

դ) Այլևս չդիմանալով ամբոխի .......... ու ծանակին՝ քարոզիչը լուռ ու մունջ հեռացավ։

ե) Դռան բացել–փակելու հետ ........... ճռնչում էին և հիվանդին թույլ չէին տալիս քնել։

(ծաղր, հեգնանք, ծերպ, ծխնի, նշխար)

 

2. Կազմի՛ր նախադասություններ՝ գործածելով բայի դեմք և բայի թիվ եզրույթները: 

3․ Կազմի՛ր մեկական նախադասություն՝ օգտագործելով խոսող, խոսակից բառերը։ 

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում և հակադրում

4. «Հայ ժողովրդի պատմություն....» գրվածքը համեմատի՛ր Հայաստանին նվիրված այլ բանաստեղծությունների հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

5. Խմբով քննարկե՛ք այս արտահայտությունները, հիմնավորե՛ք ձեր մեկնաբանությունները։

ա) Հայրենիքի ծուխն ավելի լավ է, քան օտար հողի կրակը։

բ) Հայրենիքը կորցրած մարդն անթև թռչուն է։

գ) Տանդ տիրությո՛ւն արա, որ բանի տեր լինես։

6․ Նշե՛ք հետևյալ նախադասությունների բայաձևերի եղանակը, ժամանակը, դեմքն ու թիվը։

♦ Մի՛ փակեք նրանց բերանը, ովքեր բացում են ձեր աչքերը: Եվ ամուր կանգնած ձեր ոտքերի վրա՝ մի՛ մոռացեք նրանց, ովքեր ձեզ բարձրացրել են իրենց ձեռքերի վրա:

♦ Անիմաստ է փորձել օգնել այն մարդկանց, որ իրենք իրենց չեն օգնում: Մարդուն անհնար է ստիպել բարձրանալու աստիճաններով, եթե նա ինքը չի ցանկանում։

♦ Եղե՛ք քաջ, եթե ցանկանում եք ինչ–որ բան փոխել:

♦ Համբերատա՛ր եղեք, եթե ինչ–որ բան հնարավոր չէ փոխել:

♦ Իմաստո՛ւն եղեք, որպեսզի կարողանաք ճիշտ ընտրել, թե երբ է պետք քաջություն, և երբ՝ համբերություն:

♦ Ներողություն խնդրելը չի նշանակում, որ դուք սխալ եք, իսկ դիմացինը՝ ճիշտ: Դա պարզապես նշանակում է, որ ձեզ համար հարաբերություններն ավելի կարևոր են, քան ձեր  եսը:

♦ Եթե ​​ուզում եք մարդուն ճանաչել, մի՛ լսեք այն, ինչ ասում են ուրիշները նրա մասին, ավելի լավ է լսե՛ք, թե ինչ է նա ասում ուրիշների մասին:

♦ Կյանքում կարևորագույն կանոնը, որով պետք է ապրել, բոլոր իրավիճակներում մարդ մնալն է:

7. Խմբե՛ր կազմեք և ձեր կարծի՛քը հայտնեք վերոհիշյալ մտքերի վերաբերյալ՝ հիմնավորելով ձեր տեսակետը։

8. Ուղղագրական ո՞ր կանոնն է ընդհանուր հետևյալ բառերի համար.

արձակել, բարձրանալ, դարձնել, փորձել, հարձակվել, վարձել, հնձել, փղձկալ, հարցնել, կորցնել, հունցել, խցկել, կծկել, ործկալ

9․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Հայ ժողովրդի պատմություն....» գրվածքը։ 

10. Հովհաննես Գրիգորյանի «Հայ ժողովրդի պատմություն....» բանաստեղծությունը փոքր–ինչ հեգնական–ծաղրական ոճով պատմաիմաստասիրական այլաբանություն է։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումները։

11. Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Հայ ժողովրդի պատմություն....» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կարևորի դուրսբերում­ և ամփոփում

 12․ Բանաստեղծությունից դո՛ւրս գրիր կարևոր մտքերը և կատարի՛ր եզրահանգումներ հեղինակի ապրումների ու հիմնական ասելիքի վերաբերյալ։ Համեմատի՛ր ընկերոջդ կատարած եզրահանգումների հետ։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

13. Արժևորե՛ք «Հայ ժողովրդի պատմություն....» գրվածքում տեղ գտած քաղաքական մտքերը և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

14. «Հայ ժողովրդի պատմություն....» գրվածքում գտի՛ր այնպիսի բառեր ու արտահայտություններ, որոնք արտահայտում են անձնական վերաբերմունք ու գնահատական նկարագրվող հիմնական դրվագների նկատմամբ։

15. «Հայ ժողովրդի պատմություն....» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) անարդարությանն ու կողմնակալությանը,

բ)  երկերեսանիությանը։

16. Լրացրո՛ւ բայի դեմքը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Բայի դեմք

նշանակություն

օրինակ

առաջին

 

 

երկրորդ

 

 

երրորդ

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

17. Տեղեկություննե՛ր հավաքիր և ուսումնական նյո՛ւթ պատրաստիր Հովհաննես Գրիգորյանի մասին, ապա ներկայացրո՛ւ դասարանում։ Ձայնագրի՛ր արձագանքներն ու կարծիքները։ Դրանք վերլուծի՛ր և դո՛ւրս գրիր դիմավոր բայերը՝ որոշելով դրանց դեմքն ու թիվը։

18. Հայաստանի և հայերի մասին հարցազրո՛ւյց վերցրեք մեկդ մյուսից՝ իբրև օտարերկրացուց։ Մտածե՛ք հետաքրքիր հարցեր և ինքնատիպ, ճշմարտանման պատասխաններ։

19․ Պատկերացրո՛ւ, որ քո զրուցակիցը հայ ժողովուրդն է,  հարցե՛ր տուր նրան՝ պարզելու, թե ինչով է նա տարբերվում այլ ազգերից, ո՞րն է նրա առանձնահատկությունը։ Հայ ժողովրդի դերում թող հանդես գա որևէ դասընկեր։ Տեսագրե՛ք հարցազրույցը և դասարանում ցուցադրելով՝ գնահատե՛ք։

20․ Խմբերով կազմակերպե՛ք քննարկում և նշե՛ք այն թերությունները, որոնք խանգարում են մեր ազգի առաջընթացին։ Ներկայացրե՛ք առաջարկներ՝ նշելով ձեր դերակատարումը այդ հարցում։

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

21. Ազատվե՛ք բառաշփոթ–խառնաշփոթից՝ բայաձևերը դասակարգելով ըստ աղյուսակ 2–ի․  

հասանք, մոռացաք, գրվելու եմ, ծարավի, իմանայի, չեն խոսել, տպեցիր, բարձեր, բարձրացանք, եկաք, խոսի, արի՛, իջար, կտար, պոկեց, կա՛ց, մոտեցավ, տո՛ւր

 

Բայաձևեր

առաջին դեմք

երկրորդ դեմք

երրորդ դեմք

եզակի թիվ

հոգնակի թիվ

եզակի թիվ

հոգնակի թիվ

եզակի թիվ

հոգնակի թիվ

 

 

 

 

 

 

 

22. Տարբեր աղբյուրներից դո՛ւրս բերեք աղյուսակում նշված յուրաքանչյուր տեսակին համապատասխան ևս երեքական բայաձև և գրանցե՛ք աղյուսակում: 

 

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ է բայի դեմքը

 

 

 

 

     ինչ է բայի թիվը

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել բայաձևերի դեմքը և թիվը

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել տարբեր դեմքի և թվի բայաձևեր

 

 

 

 

     դասակարգել բայաձևերն՝ ըստ դեմքի և թվի

 

 

 

 

     կի­րա­ռել տարբեր դեմքի և թվի բայաձևեր գրա­վոր և բա­նա­վոր խոս­քում

 

 

 

 

 

 

 

ԺԱՄԱՆԱԿԱՁԵՎԵՐ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Նվագարկիչ — ձայնապնակ գործարկելու էլեկտրական սարք։ 

Ձայնապնակ — խոսքի կամ երաժշտության գրանցում պարունակող սկավառակ։ 

Զբոսարշավ  — իբրև զբոսանք կատարվող արշավ, էքսկուրսիա։ 

Զբոսախնջույք  — խմբային զբոսանք և կերուխում բնության գրկում, պիկնիկ։ 

Շառագունել — շիկակարմիր գույն ստանալ։ 

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Վարդավառին մի խումբ հարազատներով ................................ գնացինք Աղվերանի հանգստյան գոտի։

բ) Տանը ունեմ ............................... մեծ հավաքածու, բայց գրեթե չեմ օգտագործում, քանի որ համացանցում ամեն ինչ կա ավելի մատչելի ձևով։

գ) ............................. նուրբ մաշկ և զգայուն հոգի ունենալու հայտանիշ է։

դ) Ժամանակակից .............................. լազերային սկավառակով են աշխատում։

ե) Մեր աշխատակազմով կիրակի օրը ........................ ենք գնում դեպի Կաքավաբերդ։

(նվագարկիչ, ձայնապնակ, զբոսարշավ, զբոսախնջույք, շառագունել)

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում և հակադրում

2. Կարդա՛  «Հրաշալի ձայնապնակը» պատմվածքը և դրա հերոսին համեմատի՛ր քեզ հետ։ Ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ նկատեցի՛ր։ Նրա փոխարեն դու ի՞նչ կանեիր։

3. Փակագծերում տրված հետևյալ բայերը կիրառի՛ր նախադասություններում՝

ա)  ըղձական եղանակի անցյալ ժամանակաձևով։

բ)  ըղձական եղանակի ապառնի

 ժխտականով՝ հրամայական եղանակի նշանակությամբ։

գ) ենթադրական ապառնիով՝ հրամայական եղանակի նշանակությամբ։

(գալ, լինել, ուշանալ, հապաղել, խոստովանել, հիշել)

4․ Ամբողջացրո՛ւ նախադասությունները՝ բնութագրելով բոլոր ժամանակաձևերը։

ա) Դու կներես նրան, եթե ․․․․․։

բ)  Ամենևին մի՛ զարմացիր, երբ ․․․․․․։

գ)  Երանի՜ երբևէ հանդիպեմ նրան, ով ․․․․․։

դ)  Մայրս առավոտյան  ինձ հիշեցրեց, որ ․․․․․։

5. «Հրաշալի ձայնապնակը» գրվածքից դո՛ւրս գրիր ցնծություն, խոնջացած, փախչել, սլանալ, խելամիտ բառերի հոմանիշները և կազմի՛ր հոմանիշային բառազույգեր։ 

6. Ուղղագրական ո՞ր կանոնն է ընդհանուր հետևյալ բառերի համար.

թրջել, զղջալ, ամբողջանալ, առաջանալ, զիջել, կոճկել, կտրիճանալ, պճնվել, զեղչել, թռչել, փախչել, պչրվել

7. Ինչո՞վ են իրարից տարբերվում ապակատար ներկա և ըղձական ապառնի ժամանակաձևերը, և ի՞նչ ընդհանրություններ ունեն դրանք։

8․ Գտի՛ր կառուցվածքի և գործառույթի կապն ու հակադրությունը բայի ժամանակաձևերի շարքում։

9. Ժամանակը և տարածությունը ինչպե՞ս են արտահայտվում բայի ժամանակաձևերի միջոցով։

10․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Հրաշալի ձայնապնակը» գրվածքը։ 

11. Վիլյամ Սարոյանի «Հրաշալի ձայնապնակը» պատմվածքի այս հատվածը գեղարվեստական ոճով պատմողական գրվածք է, որի հիմքում պատանեկան հուշեր են։ Հիմնավորի՛ր այս պնդումները։ Խմբով քննարկե՛ք և մեկնաբանե՛ք գրվածքի իմաստը։

12. Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Հրաշալի ձայնապնակը» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում­ և ամփոփում

13. Գրվածքը վերընթերցի՛ր և բնութագրի՛ր հեղինակի մորը։ Նշի՛ր՝ ի՞նչ զարգացում ապրեց նրա կերպարը։

14.  Բնութագրի՛ր պատմվածքի տղային, ինչի՞ մասին է վկայում նվագարկիչ գնելու նրա քայլը։

15. Այլ վերնագի՛ր մտածիր գրվածքի համար։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

16. Արժևորե՛ք «Հրաշալի ձայնապնակը» գրվածքում տեղ գտած կարևոր մտքերը և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

17. «Հրաշալի ձայնապնակը» գրվածքը հարստացրո՛ւ այնպիսի բառերով ու արտահայտություններով, որոնք կարտահայտեն անձնական վերաբերմունք ու գնահատական նկարագրվող հիմնական դրվագների նկատմամբ։

18․  «Հրաշալի ձայնապնակը» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) հետաքրքրասիրությանը,

բ) արվեստասիրությանը,

գ) գնահատելու կարողությանը։

19. Լրացրո՛ւ բայի ժամանակաձևերը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Ժամանակաձև

եղանակ

ժամանակ

կազմության ձև

նշանակություն

անկատար ներկա

 

 

 

 

անկատար անցյալ

 

 

 

 

վաղակատար ներկա

 

 

 

 

վաղակատար անցյալ

 

 

 

 

ապակատար ներկա

 

 

 

 

ապակատար անցյալ

 

 

 

 

անցյալ կատարյալ

 

 

 

 

ըղձական ապառնի

 

 

 

 

ըղձական անցյալ

 

 

 

 

ենթադրական ապառնի

 

 

 

 

ենթադրական անցյալ

 

 

 

 

հարկադրական ապառնի

 

 

 

 

հարկադրական անցյալ

 

 

 

 

հրամայական

 

 

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

20. Ուսումնական նյո՛ւթ պատրաստիր բայի խոնարհման մասին։ Զեկուցման ձևով ներկայացրո՛ւ դասարանում։

21. Խմբերով ստեղծե՛ք երազանքների պաստառ՝ կիրառելով ըղձական եղանակի ժամանակաձևեր։

22. Դասարանցիներով հորինե՛ք գովազդային դերախաղեր՝ կիրառելով սահմանական և հրամայական եղանակների ժամանակաձևեր։ Արտահայտե՛ք դիրքորոշում։

23. Ստեղծի՛ր հայտարարություններ՝ կիրառելով ենթադրական և հարկադրական եղանակի ժամանակաձևեր։ Հիմնավորե՛ք այդ կիրառությունների անհրաժեշտությունը։

24․ Կազմի՛ր քո մեկ շաբաթվա անելիքների ժամանակացույցը՝ կիրառելով հարկադրական եղանակի ժամանակաձևեր։

 

 

ԱՆԿԱՆՈՆ ԵՎ ՊԱԿԱՍԱՎՈՐ ԲԱՅԵՐ

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Ֆրեզնո — քաղաք ԱՄՆ Կալիֆոռնիայի նահանգում։ 

Լուսանցույց  — լույսի անցք, լուսամուտ։ 

Կտցել — 1. կտուցով վերցնել ուտել, 2. կտուցով խփել։ 

Պրկել — 1. ձգելով ամրացնել, 2. սեղմել, ճնշել։ 

Դիպված — (տվյալ դեպքում) պատահականություն։

Կենալ — (հնցծ) 1. կանգնել, 2. ապրել։

 

1․ Նախադասությունները լրացրո՛ւ փակագծերում տրված բառերով։ 

ա) Վարպետը, ռետինե արտահագուստի կապերը ................, մոտեցավ հորանին։

բ) Գրողի համար կյանքի մի աննշան ................ կարող է մի պատմվածքի նյութ դառնալ։

գ) Մենք ամենքս հյուր ենք կյանքում Մեր ծննդյան փուչ օրից, Հերթով գալիս, անց ենք ............... Էս անցավոր աշխարհից։

դ) Փոքրիկը նկարել էր թռչող ափսե՝ երեք կլոր .......................... և մի ալեհավաքով։

ե) Թռչունը վարանոտ քայլերով մոտենում էր ցորենի հատիկներին, .............. ու ետ ցատկում։

(լուսանցույց, դիպված, կտցել, պրկել, կենալ)

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. կարևորի դուրսբերում

2. Մայքլ Առլեն Կրտսերի «Ով ենք մենք» գրվածքն ընթերցելիս դո՛ւրս գրիր կարևոր մտքերը: 

3․ Ուղղագրական ո՞ր կանոնն է ընդհանուր հետևյալ բառերի համար.

սրբել, թպրտալ, հափշտակել, շամփրել, շտապել, նրբանալ, եղբայրանալ, ողբալ, հարբել, ապշել, ճամփա կտրել, հուպ տալ

4. Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք այն, որ բայարմատները առանց վերջավորության հանդես են գալիս միայն որպես անկանոն բայերի եզակի հրամայականի ձևեր։

5. Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք անհատի և նրա ինքնության հարաբերությունը «Ով ենք մենք»  գրվածքում։

6. Մեկնաբանի՛ր «Ով ենք մենք» գրվածքի վերջին նախադասությունը։

7․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Ով ենք մենք» գրվածքը։ 

8․ Մայքլ Առլեն Կրտսերի «Ով ենք մենք» գրվածքը հուշագրություն է՝ փոքր–ինչ հուզական երանգով։ Հիմնավորե՛ք այս պնդումը։ Խմբով քննարկե՛ք և մեկնաբանե՛ք գրվածքի իմաստը։ Ընդարձակե՛ք գրվածքը՝ կիրառելով անկանոն ու պակասավոր բայեր։

9․ Քարտեզի վրա գտի՛ր Ֆրեզնո քաղաքը, տեղեկություննե՛ր հայթայթիր նրա և այնտեղի հայ համայնքի մասին։

10․ Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Ով ենք մենք» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում­ և ամփոփում

11․ Վերլուծելով «Ով ենք մենք» գրվածքից դուրս գրածդ մտքերը՝ կատարի՛ր եզրահանգումներ հեղինակի մտորումների շուրջ։

12. Մայքլ Առլենին համեմատի՛ր սփյուռքահայ որևէ այլ գրողի հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

13. Արժևորե՛ք «Ով ենք մենք» գրվածքում տեղ գտած կարևոր մտքերը և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

14. Սարոյանը հայերին համարում է պարզ ու խենթ։ Համամի՞տ ես նման դիտարկման հետ։ Հիմնավորի՛ր կարծիքդ։

15. Ինչո՞վ կբացատրես «Ով ենք մենք» գրվածքի հեղինակի արտասվելը Արարատը տեսնելիս։

16. «Ով ենք մենք» գրվածքը հարստացրո՛ւ այնպիսի բառերով ու արտահայտություններով, որոնք կարտահայտեն անձնական վերաբերմունք ու գնահատական նկարագրվող հիմնական դրվագների նկատմամբ։

17. «Ով ենք մենք» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) հայրենաճանաչությանը,

բ) անձի ինքնությանը։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

18. Համացանցում գտի՛ր լրացուցիչ տեղեկություններ Մայքլ Առլեն Կրտսերի ու նրա երկերի մասին, դասանյո՛ւթ պատրաստիր և ներկայացրո՛ւ դասընկերներիդ: Դասանյութում կիրառի՛ր անկանոն ու պակասավոր բայեր։

19․ Գրավոր նկարագրի՛ր քո ապրումները, երբ ինչ–որ ժամանակով բացակայում ես երկրից։ Եթե նման դեպք չի պատահել, ապա փորձի՛ր երևակայել՝ եթե բացակայես, առաջինը ի՞նչ կամ ո՞ւմ կկարոտես։

ԻՆՔՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏՈՒՄ­

Ար­դեն գիտեմ՝

լի­ար­ժեք  

մա­սամբ  

ու­նեմ հար­ցեր 

օ­րի­նակ­ներ

     ինչ են անկանոն և պակասավոր բայերը

 

 

 

 

     որոնք են անկանոն և պակասավոր բայերը

 

 

 

 

Ար­դեն կա­րող եմ՝

     տար­բե­րա­կել անկանոն բայերը կանոնավորներից

 

 

 

 

     տար­բե­րա­կել անկանոն բայերի օրինաչափ և ոչ օրինաչափ ձևերը

 

 

 

 

     գր­ված­քից դուրս բե­րել անկանոն և պակասավոր բայերը

 

 

 

 

     կի­րա­ռել անկանոն և պակասավոր բայերը գրա­վոր և բա­նա­վոր խոս­քում

 

 

 

 

 

 

 

ԲԱՐԴ ԲԱՅԵՐԻ ԽՈՆԱՐՀՈՒՄԸ

1) Փակագծերում տրված տարբերակներից ընտրի՛ր ճիշտը. արդյունքը համեմատի՛ր ընկերոջդ հետ։

ա) Քիմիական այդ նյութը (գործածվում է, գործ է ածվում) տարատեսակ օծանելիքներ պատրաստելու համար։

բ) Հարգելի՛ս, (վեր մի՛ կաց, մի՛ վեր կաց). մենք նստած կզրուցենք։

գ) Սարե՛ր ու ձորե՛ր, իմ վի՛շտը (լացեք, լացեցեք), այս աշխարհում ինձ մխիթարող չունեմ։

դ) Գնա՛, քեզ հարմար ու քեզ արժանի տե՛ղ գտիր, քեզ այս տուն այլևս (թողող, թողնող) չկա։

ե) Կրթությամբ լինելով բանասեր՝ Սուրենը անցավ վերապատրաստման դասընթաց և (դարձավ, դառավ) հաշվապահ։

զ) Կարենը դեռ դպրոցական տարիքից իր վերնաշապիկն ու գուլպաներն ինքն է (լվանում, լվում)։

է) Մենք այդ տղաներին մի քանի համապատասխան խոսք (ասեցինք, ասացինք), ու նրանք հասկացան, թե ում հետ գործ ունեն։

ը) Պետավտոտեսչության նոր որոշման համաձայն՝ (մգացված, մգեցված) ապակիներով ավտոմեքենաների երթևեկն արգելվում է։

 

­ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ  

Աղուհաց կիսել — մտերիմ բարեկամներ դառնալ։ 

Ի չիք դառնալ — վերանալ, անհետանալ, չքանալ։ 

Վրա տալ — 1. խմբով հարձակվել, 2. արագ–արագ խոսել, 3. փաթաթել, կծկել։ 

Երես թեքել — մտերմությունը խզել, հեռանալ։ 

Խաբս տալ — մրցակցին խաբուսիկ շարժումներով վրիպեցնել կամ շրջանցել։

 

2. Կազմի՛ր նախադասություններ՝ գործածելով հարադիր բայ և զուգադրական բայ եզրույթները: 

3․ Կազմի՛ր մեկական նախադասություն՝ օգտագործելով առաջադաս, միջադաս, վերջադաս բառերը։ 

 

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆ. համեմատում

4. «Սա է իմ երկիրը» գրվածքը համեմատի՛ր Հովհաննես Գրիգորյանի «Չգիտեմ թե ինչ — 2» բանաստեղծության հետ, գտի՛ր ընդհանուր գծեր և առանձնահատկություններ։

ՔՆՆԱՐԿՈՒՄ

5. Հետևյալ մտքերը քննարկի՛ր խմբում․

ա) Օտար երկիրը, որքան էլ նման լինի հայրենիքին, կարո՞ղ է փոխարինել նրան։

բ) Թշվառ հայրենիքը նախընտրելի՞ է բարեկեցիկ օտարությունից։

գ) Հնարավո՞ր է հաղթահարել հայրենիքի կարոտը։

 

6․  Բառակազմական վերլուծությա՛ն  ենթարկիր զուգադրական, միջադասվել, առաջադաս, աղուհաց  բառերը և դրանց արմատներով կազմի՛ր նոր բառեր։

7. «Սա է իմ երկիրը» գրվածքում գտի՛ր ո­ւղ­ղագ­րա­կան ար­ժեք ու­նե­ցող բա­ռեր և ա­վե­լաց­րո՛ւ բա­ռա­տետ­րումդ։ Հիմնավորի՛ր ընտրությունդ։

8. Ուղղագրական ո՞ր կանոնն է ընդհանուր հետևյալ բառերի համար.

աղտոտել, աղքատանալ, գաղթել, աղճատել, մղկտալ, նողկալ, պղտորել, քաղցրանալ, խեղդել, ախտահարել, փախչել, ժխտել, խախտել, ջախջախել, խրոխտանալ, վախճանվել, թաթախել, թախծել

9․ Անհատական և մշակութային ի՞նչ արժեհամակարգեր է ներկայացնում «Սա է իմ երկիրը» գրվածքը։ 

10. «Սա է իմ երկիրը» գրվածքը կարելի՞ է համարել առակ։

11․ Դասարանցիներով նոր վերնագրի տարբերակնե՛ր առաջարկեք «Սա է իմ երկիրը» գրվածքի համար, ապա քվեարկությամբ ընտրե՛ք որևէ մեկը։ Հիմնավորե՛ք այդ ընտրությունը։

12. Հասարակագիտական արժեք ունեցող ի՞նչ մտքեր կան «Սա է իմ երկիրը» գրվածքում։ Վերլուծե՛ք դրանք և քննարկե՛ք խմբով։

13․ Մեկնաբանի՛ր «Սա է իմ երկիրը» գրվածքի վերջին նախադասությունը։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ 

14․ «Սա է իմ երկիրը» գրվածքը հարստացրո՛ւ այնպիսի բառերով ու արտահայտություններով, որոնք կարտահայտեն անձնական վերաբերմունք ու գնահատական նկարագրվող հիմնական դրվագների նկատմամբ։

15․ Արժևորե՛ք «Սա է իմ երկիրը» գրվածքում տեղ գտած կարևոր մտքերը և վերաբերմո՛ւնք դրսևորեք դրանց նկատմամբ։

16. «Սա է իմ երկիրը» գրվածքում գտի՛ր այն մտքերը, որոնք վերաբերում են՝

ա) կարոտին,

բ) հայրենասիրությանը։

17. Լրացրո՛ւ բարդ բայերի խոնարհումը բնութագրող հետևյալ աղյուսակը։

Բարդ բայի տեսակ

խոնարհման ձև

օժանդակ բայի դիրք

պիտի (պետք է) եղանակիչի դիրք

այլ մասնիկների դիրք

հարադիր

 

 

 

 

զուգադրական

 

 

 

 

 

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ 

18. Համացանցում գտի՛ր լրացուցիչ տեղեկություններ Վիլյամ Սարոյանի ու նրա երկերի մասին, դասանյո՛ւթ պատրաստիր և ներկայացրո՛ւ դասընկերներիդ: Դասանյութում կիրառի՛ր հարադիր ու զուգադրական բայեր։